ΑΠΟΡΩ ΚΑΙ ΕΞ(ΕΝ)ΙΣΤΑΜΑΙ…ΚΟΙΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΧΘΕΣ…ΑΠΟΡΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ…ΑΝΗΣΥΧΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΥΡΙΟ …ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΤΣΚΟΥ

Απορώ και εξ(εν)ίσταμαι…Κοιτώντας το χθες…απορείς για το σήμερα…ανησυχείς για το αύριο …

Γράφει η Αικατερίνη Ιτσκου , MsC

Η πώληση των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ είναι πια γεγονός (!!). Σηματοδοτεί εξελίξεις για τον τόπο μας και αποτελεί θρυαλλίδα για την πυροδότηση ή αναζωπύρωση συζητήσεων αναφορικά με την μετάβαση της περιοχής στη «μεταλιγνική εποχή» .

Η νέα πραγματικότητα δημιούργησε την ανάγκη μιας κατεπείγουσας συζήτησης και κινητικότητας (πρωτοβουλίες του δικτύου ενεργειακών Δήμων , Ταμείο δίκαιης μετάβασης των λιγνιτικών περιοχών, δικτύωση με αντίστοιχες πόλεις της Ευρώπης για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας , συνέδρια κ.λ.π.) στο «σήμερα» τι στιγμή που μόλις λίγες δεκαετίες πριν, στο «χθες» , ειδικά σε εποχές ευημερίας της Επιχείρησης και του τόπου, οτιδήποτε «μεταλιγνικό» κινούνταν στη λογική του «φύγε κακό από τα μάτια μου» προσδίδοντας σ αυτό το σενάριο αρνητικό πρόσημο και προεκτάσεις .

Στον φόβο «μην ξυπνήσουμε από το όνειρο» ποτέ δεν τέθηκε «επι τάπητος» από τους κοινωνικούς εταίρους ή τις (αυτο)διοικήσεις ένα ρεαλιστικό σενάριο μετάβασης στην» μεταλιγνιτική» εποχή , στη βάση ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού επιχειρησιακού (επενδυτικού) σχεδίου τόσο για την ίδια την επιχείρηση όσο και για τον τόπο μας που δεν θα σήμαινε κατ ανάγκη απαξίωση του λιγνίτη που είναι περιουσία και πλούτος του τόπου μας . Συνακόλουθα, δεν δημιουργήθηκαν στο «χθες» συνθήκες ομαλής μετάβασης, με την υιοθέτηση μιας βιώσιμης οικονομικά προοπτικής για την ανακατεύθυνση της πορείας του τόπου μας στο «σήμερα» .

Σκοπός του παρόντος πονήματος δεν είναι να καταδείξει το πρόβλημα (γνωστό τοις πάσι !!) ή να εισηγηθεί λύσεις (επαΐοντες τεχνοκράτες οι ειδικοί !!) ή να από(επι)τιμήσει επιλογές και αποφάσεις (αυτό) διοικήσεων (λογοδοσία οργάνων στην κοινωνία!!) κ.ο.κ . Απλή απορία και προβληματισμό θέλει να εκφράσει για το αυτονόητο στον κοινό νου : γιατί ότι γίνεται «σήμερα» δεν ξεκίνησε στο «χθες» (??).

Κοιτώντας το «χθες»…

Ο φυσικός πόρος του λιγνίτη στην περιοχή για δεκαετίες υπήρξε το τοπικό συγκριτικό πλεονέκτημα . Αρχικά αποτέλεσε την αρχή της εξειδίκευσης στην περιοχή, η εδραίωση της οποίας οδήγησε σε μονοκαλλιέργεια και αυτή συνακόλουθα σε μονοδιάστατη οικονομική ανάπτυξη του τόπου .

Ωστόσο, η συνεχώς μειούμενη τα τελευταία χρόνια εξόρυξη του λιγνίτη σε συνάρτηση με τις γενικότερες συνθήκες δημοσιονομικής ύφεσης καθώς η καταλυτική επίδραση πλειάδας άλλων παραγόντων (δικαιώματα εκπομπής αερίων , εναρμόνιση με την αυστηρή νομοθεσία της Ε.Ε. , άνοιγμα της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, διαθεσιμότητα φθηνού φυσικού αερίου , κ.λ.π. ) αρχίζουν να δρουν καταλυτικά τόσο στην τοπική οικονομία όσο και στο σύνολο της παγκόσμιας ενεργειακής οικονομίας.

Σε τοπικό επίπεδο οι συνθήκες αυτές βαθμηδόν οδήγησαν στην οικονομική και κοινωνική αποδιάρθρωση (υψηλά ποσοστά ανεργίας, έλλειψη κοινωνικής συνοχής, κ.ο.κ.) αποδεικνύοντας ότι η μονοκαλλιέργεια του λιγνίτη δεν υπήρξε η καλύτερη επιλογή για τον τόπο. Ο συνδυασμός ή η αλληλεπίδραση αυτών των παραγόντων οδήγησε στην άρση του τοπικού συγκριτικού πλεονεκτήματος και στην αρχή του τέλους της μονοειδίκευσης.

Απορείς για το «σήμερα» …

Σε ένα παγκόσμιο ευμετάβλητο περιβάλλον οι ( αυτο)διοικήσεις και οι οργανισμοί εν γένει αντιμετωπίζουν μια νέα πραγματικότητα διαρκώς μεταβαλλόμενη και αστάθμητη. Ούτε ο πιο ευφάνταστος νους μπορεί να προβλέψει τι προμηνύουν οι αλλαγές. Ό,τι ανθεί σήμερα φυλλοροεί αύριο και θεωρείται πεπερασμένο. Αυτό δημιουργεί καταστάσεις έντονου ανταγωνισμού καθώς και μία κλιμακούμενη και έντονη ανάγκη για καινοτομία ,μετασχηματισμό ή ανακατεύθυνση μιας τοπικής οικονομίας και αλλαγή του παραγωγικού της μοντέλου.

Σ αυτό το «ασταθές» περιβάλλον, βαθμηδόν, η εστίαση της ανάπτυξης και το κέντρο βάρους μετατοπίζεται συνήθως από τους υλικούς πόρους στους άυλους δηλαδή στο ανθρώπινο δυναμικό. Στην κοινωνία (της) γνώσης το «κλειδί» της επιτυχίας είναι η «επένδυση» στον άνθρωπο γιατί μόνο αυτός μπορεί να διαχειριστεί και να εκμεταλλευτεί την γνώση ή το απόθεμα της τεχνογνωσίας .

Συνακόλουθα, η «επένδυση» για έναν οργανισμό , έναν τόπο ή μία επιχείρηση , που θα τους καταστήσει πρωταγωνιστές και «ηγέτες» στο «αύριο», εκτρέπεται πλέον ή ακριβέστερα υπερβαίνει τα όρια της υλικής επένδυσης μόνο. Λαμβάνει τον χαρακτήρα της άυλης , της δυνατότητας μετασχηματισμού της «έξυπνης ιδέας» σε καινοτόμο προϊόν. Με αυτόν τον τρόπο το συγκριτικό πλεονέκτημα σταδιακά μετασχηματίζεται με βάση τις πραγματικές συνθήκες και προσαρμόζεται σ αυτές ενώ ο τόπος ή ο οργανισμός δεν υποκύπτει σε χωροχρονικούς περιορισμούς. Η τοπική εξειδίκευση , το απόθεμα τεχνογνωσίας και η γνώση γίνεται πλέον το πλεονέκτημα , το ισχυρό «χαρτί» τρόπον τινά.

Ανησυχείς για το «αύριο»…

Η οποιαδήποτε προσαρμογή στην αλλαγή για να μη δημιουργήσει κραδασμούς ή τριβές σε μία κοινωνία, δεν είναι κάτι που μπορεί να συμβεί «εν μία νυκτί» αλλά βαθμηδόν. Απαιτεί στρατηγική, διεργασίες, μακροχρόνιο σχεδιασμό και διαβούλευση (διακυβέρνηση) με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων (stakeholders), οι οποίοι οφείλουν να ενεργούν ως μοχλός πίεσης για τις επικείμενες αλλαγές . Δεν είναι απαραίτητο να είναι επαΐων κανείς ή να έχει εξειδικευμένες γνώσεις διοίκησης (manangment !!) για να αντιληφθεί αυτό που ο κοινός νους επιτάσσει δηλαδή λαικιστί το : «πριν πεινάσεις μαγειρεύεις » ή ότι «όπως έστρωσες θα κοιμηθείς»(!!) .

Είναι αξιοσημείωτη η προσπάθεια και η κινητικότητα (η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας μία εκ των τριών περιφερειών-πιλότων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Coal Regions in Transition Platform και σύστασης της πλατφόρμας για τη μετάβαση των ευρωπαϊκών λιγνιτικών περιφερειών) που παρατηρείται τελευταία για την μετάβαση στη «μεταλιγνιτική»εποχή. Όπως αξιοσημείωτη είναι και η στόχευση και οι προτεραιότητες του ΕΣΠΑ 2014-2020 . Ωστόσο, εγείρονται απλές απορίες : πως αυτό που ήταν αυτονόητο ότι έπρεπε να έχει ήδη γίνει στο «χθες» ( ως πεπραγμένο !!) αποτελεί θέμα συζήτησης στο «σήμερα» (ως αναμενόμενο!!) :

• Απορία για την έλλειψη πρωταγωνιστικού ρόλου στις εξελίξεις και αναπτυξιακής κουλτούρας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (τοπικού και περιφερειακού επιπέδου ) ώστε να αναδειχθεί σε ρυθμιστής εξελίξεων για τον τόπο και κύριος παράγοντας προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης (??)
• Απορία πως μία επιχείρηση δείχνει ότι δεν έχει αντιληφθεί επακριβώς τα πραγματικά περιστατικά για την αναπροσαρμογή του παραγωγικού της μοντέλου σ αυτά (??)
• Απορία για την μη γενόμενη στο «χθες» όπως δείχνει το «σήμερα» ανακατεύθυνση του τόπου και της αναπτυξιακής πορείας του με τη χρήση του «οπλοστασίου» των ευρωπαϊκών προγραμμάτων ή χρηματοδοτικών εργαλείων και πόρων (Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα (τοπικός πόρος ανάπτυξης) , ΕΣΠΑ 2007-2013, Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα ΠΕΠ 2007-2013 , ΕΣΠΑ 2014-2020 , ΠΕΠ 2014-2020 κ.λ.π.») σε έργα υποδομής με επίκεντρο την εξωστρεφή ανταγωνιστικότητα, την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία , την προστασία του περιβάλλοντος με γνώμονα την κοινωνική συνοχή και τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης ως αναγκαία συνθήκη (??)
• Απορία για την αποσπασματική διαχείριση του τοπικού πόρου ανάπτυξης όχι σε έργα εμβληματικά (καινοτομία, εξωστρεφή ανταγωνιστικότητα , επιχειρηματικότητα , εκμετάλλευση του αποθέματος τεχνογνωσίας κ.α.) ως ανάσχεση στο πρόβλημα αλλά έργα μικρής εμβέλειας (αναπλάσεις ,πεζοδρόμια κ.α.) που δεν υπηρέτησαν την φυσιογνωμία και τον αυτοσκοπό του χρηματοδοτικού εργαλείου (??)
• Απορία για τη σιωπή της κοινωνία (των) πολιτών στο «χθες» και στο «σήμερα» που σε εποχές διακυβέρνησης έπρεπε να λειτουργήσει ως συνδιαμορφωτής αποφάσεων και μοχλός πίεσης για την αλλαγή προς πάσα κατεύθυνση και όπως οι συνθήκες το απαιτούν (??)
• Απορία για την έλλειψη συνεργασίας στο «χθες» και στο «σήμερα» με τα πανεπιστήμια , τεχνολογικά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα κατ αναγκαία συνθήκη προκειμένου να προωθηθεί η έρευνα που να έχει επιχειρηματική εφαρμογή και οφέλη για το κοινωνικό σύνολο (??)

Αντί επιλόγου …

«Σήμερονεμού, αύριον ετέρου και ουδέποτε τινός…(= σήμερα δικό μου, αύριο κάποιου άλλου αλλά ποτέ κανενός )…

Την φράση αυτή την συναντούμε ως επιγραφή σε πολλά κτίρια ανά την Ελλάδα . Συνδέεται με το καθεστώς της ιδιοκτησίας και θέλει να (υπο)δηλώσει ότι ανεξάρτητα σε ποιόν ανήκει την δεδομένη στιγμή ένα κτίριο , μία ιδιοκτησία ή μία «κληρονομιά» (υλική ή άυλη) , εις στο διηνεκές ,δεν ανήκει πουθενά και σε κανέναν συγκεκριμένα .

Σε μία ελεύθερη παράφραση ή διασταλτική ερμηνεία θα μπορούσε τρόπον τινά να εννοεί και την κληρονομιά ενός τόπου , οτιδήποτε πολύτιμο θα παραδοθεί από τις προηγούμενες γενεές στις επόμενες γενεές ,ως πνευματική παρακαταθήκη και πολιτιστική κληρονομιά (ιστορική , βιομηχανική ως υποσύνολο της πολιτιστικής κ.α.)

Αναρωτηθήκαμε άραγε για την ευθύνη ή την παρακαταθήκη της γενιάς του καθενός από εμάς στις επόμενες (??).

Τα συμπεράσματα κατά το δοκούν(??)

Εν Πτολεμαίδι 13 Μαΐου 2018

Κ.Ι_