Τροπολογία Π. Κουκουλόπουλου για λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων εκτός Χρηματιστηρίου Ενέργειας

Τροπολογία Π. Κουκουλόπουλου για λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων εκτός Χρηματιστηρίου Ενέργειας

Συνεπής στην κορυφαία από τις τρεις δεσμεύσεις που ξεκάθαρα έχει αναλάβει προς τους Δυτικομακεδόνες και ακριβώς όπως είχε προαναγγείλει από το βήμα της Ολομέλειας ενώπιον του Υπουργού Περιβάλλοντος & Ενέργειας, ο Πάρις Κουκουλόπουλος, άμεσα με την επανέναρξη των εργασιών της Βουλής, κατέθεσε Τροπολογία για την παράταση ζωής των λιγνιτικών μονάδων και μάλιστα εκτός των κερδοσκοπικών μηχανισμών του χρηματιστηρίου ενέργειας.

Πρόκειται για ολοκληρωμένη νομοθετική πρωτοβουλία, τη νομοτεχνική αρτιότητα και ουσιαστική αποτελεσματικότητα της οποίας επεξεργάστηκε, συνέταξε και ήλεγξε, εθελοντικά καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, ομάδα εξειδικευμένων νομικών και ενεργειακών επιστημόνων, καθώς και έμπειρων στελεχών με μακρά θητεία στον ενεργειακό τομέα τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό τη διαρκή πολιτική καθοδήγηση και επίβλεψη του Αντιπροέδρου της Βουλής.

Με την ανατρεπτική τομή του νέου άρθρου, δίνεται η αναγκαία “ανάσα” χρόνου για μια πραγματικά δίκαιη μετάβαση στην ακριτική περιφέρεια που καταγράφει τη μια αρνητική πρωτιά μετά την άλλη. Η λιγνιτική λειτουργία των μονάδων III, IV και V του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και της μονάδας “Πτολεμαΐδα V” επιμηκύνεται –εκτός του χρηματιστηρίου ενέργειας– έως την έναρξη της παραγωγικής εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων εντός θαλάσσιων περιοχών της Χώρας, ενώ σε καμία περίπτωση δεν θα μπορεί να παύσει πριν από τα χρονικά όρια που ρητά ορίζονται στην 1η παράγραφο (2030, 2040 και 2050 ανά μονάδα). 

Υπογραμμίζεται ότι η κατεπείγουσα πρωτοβουλία δεν έχει στενά τοπικό χαρακτήρα, αντιθέτως φέρει μείζονα πανελλαδική σημασία. Με αυτήν, σε σύμπνοια με το δίκαιο της Ε.Ε., θωρακίζεται ενεργειακά η Χώρα, προστατεύονται οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις από το ιλιγγιώδες ενεργειακό κόστος, αλλά και βελτιώνονται κρίσιμα δημοσιονομικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΤΕΘΕΙΣΑΣ ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑΣ 

ΑΡΘΡΟ

Αξιοποίηση του ελληνικού λιγνίτη για τη θωράκιση της ενεργειακής ασφάλειας της Χώρας και τη δραστική μείωση του κόστους ενέργειας προς όφελος των καταναλωτών

1) Στην παράγραφο 1 του άρθρου 11 «Απαγόρευση παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα» του νόμου 4936/2022  (Εθνικός Κλιματικός Νόμος, Φ.Ε.Κ. Α’ 105) η φράση «από την 31η Δεκεμβρίου 2028» αντικαθίσταται από τη φράση «από την ημερομηνία έναρξης της παραγωγικής εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων εντός θαλάσσιων περιοχών της Χώρας και πάντως όχι νωρίτερα από την 1η Ιανουαρίου 2030 για τις μονάδες III και IV του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού (ΑΗΣ) Αγίου Δημητρίου, την 1η Ιανουαρίου 2040 για τη μονάδα V του ΑΗΣ Αγίου Δημήτριου και την 1η Ιανουαρίου 2050 για τη μονάδα Πτολεμαΐδα V», το β’ εδάφιο τροποποιείται, προστίθεται γ’ εδάφιο, η παράγραφος 2 καταργείται και το άρθρο διαμορφώνεται ως εξής:

« Άρθρο 11

Απαγόρευση παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα

Απαγορεύεται η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα από την ημερομηνία έναρξης της παραγωγικής εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων εντός θαλάσσιων περιοχών της Χώρας και πάντως όχι νωρίτερα από την 1η Ιανουαρίου 2030 για τις μονάδες III και IV του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού (ΑΗΣ) Αγίου Δημητρίου, την 1η Ιανουαρίου 2040 για τη μονάδα V του ΑΗΣ Αγίου Δημήτριου και την 1η Ιανουαρίου 2050 για τη μονάδα “Πτολεμαΐδα V”. Υφιστάμενες άδειες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα παύουν να ισχύουν σύμφωνα με τις ημερομηνίες του α’ εδαφίου. Οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του α’ εδαφίου λειτουργούν ως αμιγώς λιγνιτικές μονάδες έως τα χρονικά όρια του α’ εδαφίου. »

2) Η λειτουργία των μονάδων της παραγράφου 1 συντελείται εκτός των χρηματιστηριακών αγορών ενέργειας, κατά παρέκκλιση κάθε αντίθετης γενικής ή ειδικής διάταξης. Οι ως άνω μονάδες εντάσσονται στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας κατά απόλυτη προτεραιότητα βάσει της διαθέσιμης ισχύος τους, η δε αποζημίωση της λειτουργίας τους πραγματοποιείται εκτός των μηχανισμών της αγοράς, βάσει του πραγματικού λειτουργικού και μεταβλητού τους κόστους, ανεξάρτητα από τις τιμές εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας. Για την υλοποίηση του πρώτου και δεύτερου εδαφίου τυγχάνουν αναλογικής εφαρμογής οι διαδικασίες του άρθρου 85 του ν. 5151/2024 (Φ.Ε.Κ. Α’ 173) ως τροποποιήθηκαν με την παράγραφο 9 του άρθρου 111 του ν. 5243/2025 (Φ.Ε.Κ. Α’ 187), κατά το μέρος που αυτές δεν αντίκεινται στα δύο προηγούμενα εδάφια και δεν θίγουν τη λειτουργία τους εκτός των χρηματιστηριακών μηχανισμών.  

3) Οι ανάγκες τηλεθέρμανσης του Δήμου Εορδαίας και του Δήμου Κοζάνης καλύπτονται από τη λιγνιτική λειτουργία των μονάδων της παραγράφου 1 έως τα αναγραφόμενα σε αυτήν χρονικά όρια.  

4) Κάθε απόφαση, εντολή ή οδηγία της Διοίκησης της  ΔΕΗ Α.Ε., που αντίκειται στο παρόν άρθρο και αποσκοπεί στην πρόωρη παύση της λιγνιτικής λειτουργίας των μονάδων της παραγράφου 1, θεωρείται αυτοδικαίως άκυρη και στερείται κάθε έννομης συνέπειας. 

5) Κάθε λήψη απόφασης, έκδοση εντολής ή οδηγίας, εκτέλεση πράξης και ανοχή ενέργειας από τη Διοίκηση της ΔΕΗ Α.Ε., που αντίκειται στο παρόν άρθρο και αποσκοπεί στην πρόωρη παύση της λιγνιτικής λειτουργίας των μονάδων της παραγράφου 1, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής, αποξήλωσης, ανατίναξης ή απαξίωσης περιουσιακών στοιχείων, εξοπλισμού και υποδομών που συνδέονται με την εξόρυξη των αναγκαίων ποσοτήτων λιγνίτη για τη λειτουργία των εν λόγω μονάδων στα χρονικά όρια της παραγράφου 1, διώκεται για απιστία σε βαθμό κακουργήματος κατά το άρθρο 390 του Ποινικού Κώδικα. Μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης, συγκαλείται αμελλητί η Γενική Συνέλευση των μετόχων της ΔΕΗ για την παύση και αντικατάσταση του διωκόμενου.

6) Εργαζόμενοι με οιαδήποτε σχέση εργασίας, παροχής υπηρεσιών ή έργου της ΔΕΗ Α.Ε., συμπεριλαμβανομένων των απασχολουμένων σε εργολάβους, υπεργολάβους και εταιρείες προσωρινής απασχόλησης, οι οποίοι υπέστησαν δυσμενή μεταβολή των όρων ή καταγγελία της σύμβασής τους, συνεπεία αφενός μεν της παύσης λειτουργίας των μονάδων III, IV και V του ΑΗΣ Αγίου Δημήτριου αφετέρου δε της απόσυρσης της μονάδας “Πτολεμαΐδα V”, αποκαθίστανται, εφόσον το επιθυμούν και μόνο κατόπιν αίτησής τους, στην προτέρα εργασιακή τους κατάσταση το αργότερο εντός μηνός από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. 

Επιπροσθέτως, η ΔΕΗ Α.Ε. υποχρεούται εντός δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, να αποζημιώσει πλήρως, αποκλειστικά με δικές της δαπάνες, τους εργαζομένους του προηγούμενου εδαφίου (συμπεριλαμβανομένων των απασχολουμένων σε εργολάβους, υπεργολάβους και εταιρείες προσωρινής απασχόλησης) για την απώλεια  των πάσης φύσεως εισοδημάτων, καθώς και των ασφαλιστικών, συνταξιοδοτικών ή άλλων συναφών δικαιωμάτων τους για το μεσολαβήσαν χρονικό διάστημα. 

7) Πάσης φύσεως ρυθμίσεις οφειλών και δανείων των εργαζομένων της παραγράφου 6, οι οποίες απωλέσθηκαν κατά το τελευταίο εξάμηνο πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος, όπως προς ΑΑΔΕ, e-ΕΦΚΑ, Δήμους, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις, αναβιώνουν αυτοδικαίως. 

Οι σχετικοί τόκοι υπερημερίας και πάσης φύσεως προσαυξήσεις διαγράφονται αυτοδικαίως, τυχόν επιβληθείσες πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης ακυρώνονται αναδρομικά και κάθε δυσμενής συνέπεια ή καταχώριση σε αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς αίρεται. 

Οι προθεσμίες αποπληρωμής των ως άνω οφειλών και δανείων επανεκκινούν, βάσει των όρων που ίσχυαν πριν την απώλεια των σχετικών ρυθμίσεων, μετά την πάροδο τριών (3) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. 

Οι προβλέψεις της παρούσας παραγράφου εφαρμόζονται αναλογικά και για τους πάσης φύσεως εγγυητές των ως άνω οφειλών και δανειακών συμβάσεων.

8) α) Με Απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατόπιν γνώμης της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (Ρ.Α.Α.Ε.Υ.), δύνανται να ρυθμίζονται λεπτομέρειες για την εφαρμογή των παραγράφων 2 και 3.

β) Με Κοινή Απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος & Ενέργειας και Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης δύνανται να ρυθμίζονται λεπτομέρειες για την εφαρμογή της παραγράφου 6.

γ) Με Κοινή Απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών, Περιβάλλοντος & Ενέργειας, Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης και Εσωτερικών, δύνανται να ρυθμίζονται λεπτομέρειες για την εφαρμογή της παραγράφου 7.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Η παρούσα νομοθετική παρέμβαση αποτελεί κοινοβουλευτική υλοποίηση της κορυφαίας εκ των τριών δεσμεύσεων που επίσημα έχω αναλάβει ενώπιον των Δυτικομακεδόνων. Συγκεκριμένα, της παράτασης στο χρονοδιάγραμμα απολιγνιτοποίησης, η οποία άλλωστε συνιστά πάνδημο αίτημα των θεσμικών φορέων και των κατοίκων της Δυτικής Μακεδονίας. 

Με το προτεινόμενο άρθρο, δίνεται η αναγκαία “ανάσα” χρόνου για μια πραγματικά δίκαιη μετάβαση στην ακριτική περιφέρεια που καταγράφει τη μια αρνητική πρωτιά μετά την άλλη. Η λιγνιτική λειτουργία των μονάδων III, IV και V του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και της μονάδας “Πτολεμαΐδα V” επιμηκύνεται -και μάλιστα εκτός του χρηματιστηρίου ενέργειας– έως την έναρξη της παραγωγικής εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων εντός θαλάσσιων περιοχών της Χώρας, ενώ σε καμία περίπτωση δεν θα μπορεί να παύσει πριν τα χρονικά όρια που ρητά ανά μονάδα ορίζονται στην παράγραφο 1. 

Υπογραμμίζεται ότι η πρωτοβουλία δεν έχει στενά τοπικό χαρακτήρα, αντιθέτως φέρει μείζονα πανελλαδική σημασία. Με αυτήν, σε απόλυτη σύμπνοια με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 

– θωρακίζεται ενεργειακά η Χώρα, μέσω της ορθολογικής και χρονικά διαβαθμισμένης αξιοποίησης του ελληνικού λιγνίτη,

– προστατεύονται οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις από το ιλιγγιώδες ενεργειακό κόστος, μέσω της δραστικής μείωσης του κόστους ενέργειας, ως αποτέλεσμα της εισαγωγής ελληνικής παραγωγής βάσης εκτός των κερδοσκοπικών μηχανισμών του χρηματιστηρίου ενέργειας,

– βελτιώνονται κρίσιμα δημοσιονομικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, τα οποία αυτή τη στιγμή επιβαρύνονται από τις εισαγωγές του φυσικού αερίου.

Εισαγωγικά, υπενθυμίζεται ότι ο Πρωθυπουργός το 2019, εμφανιζόμενος στο βήμα του ΟΗΕ ως ο μεγαλύτερος πολέμιος των ορυκτών καυσίμων και ο πιο ένθερμος υποστηρικτής της μάχης κατά της κλιματικής κρίσης, επέβαλε ένα ακραία βίαιο χρονοδιάγραμμα απολιγνιτοποίησης σε αντίθεση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα και ερήμην της τοπικής κοινωνίας στη Δυτική Μακεδονία. Ο ίδιος Πρωθυπουργός πλέον έχει πραγματοποιήσει μια στροφή 180 μοιρών, αποτελώντας πια τον πιο ένθερμο υποστηρικτή των ορυκτών καυσίμων και συγκεκριμένα του πανάκριβα εισαγόμενου φυσικού αερίου. 

Η ανωτέρω πολιτική κυβίστηση του κ. Μητσοτάκη, με τη συνειδητή επιλογή του να αντικαταστήσει ένα ελληνικό ορυκτό καύσιμο (λιγνίτης) με ένα πανάκριβα εισαγόμενο ορυκτό καύσιμο (φυσικό αέριο), σε συνδυασμό με τη δομική στρέβλωση της εφαρμογής του χρηματιστηρίου ενέργειας (target model) στη Χώρα μας, κατέστησε την Ελλάδα μία από τις ακριβότερες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη.

Η Κυβέρνηση, σε αγαστή συνεργασία με το ενεργειακό ολιγοπώλιο, έπλασαν επικοινωνιακά τη μεθοδευμένη απαξίωση του ελληνικού λιγνίτη. Ο βολικός μύθος του «ακριβού» καυσίμου οικοδομήθηκε σε μια συστηματική αποσιώπηση του τρόπου λειτουργίας και εκκαθάρισης στην Ελλάδα του χρηματιστηρίου ενέργειας. 

Κατ΄ αρχάς, η πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από το παράδοξο της οριακής τιμολόγησης (marginal pricing). Στο υφιστάμενο μοντέλο αγοράς (target model), υποβάλλονται προσφορές με μηδενική ή ελάχιστη τιμή, προκειμένου να ενταχθούν κατά προτεραιότητα στο σύστημα. Ωστόσο, η τελική τους αποζημίωση δεν γίνεται με βάση αυτή τη χαμηλή τιμή προσφοράς, αλλά στην ανώτατη οριακή τιμή που καθορίζει η τελευταία και ακριβότερη μονάδα (συνήθως το εισαγόμενο φυσικό αέριο). Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργούνται τεχνητά διογκωμένες τιμές για τον τελικό καταναλωτή, οι οποίες στη συνέχεια βαφτίζονται ως «τιμές αγοράς».

Με την παρούσα Τροπολογία, η πραγματικότητα αποκαλύπτεται, η παραγωγή λιγνίτη όχι μόνο διατηρείται “στη ζωή”, αλλά αποδεσμεύεται από τους χρηματιστηριακούς μηχανισμούς και τιμολογείται στη βάση του πραγματικού λειτουργικού και μεταβλητού κόστους (cost-plus).

Η συγκριτική ανάλυση του πραγματικού κόστους παραγωγής αποδεικνύει ότι η υπερσύγχρονη μονάδα “Πτολεμαΐδα V” (βαθμού απόδοσης άνω του 41,5%), λειτουργώντας ως μονάδα βάσης με 100% ελληνικό καύσιμο, εξασφαλίζει σημαντικά χαμηλότερο και σταθερό κόστος σε σχέση με τις μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες παραμένουν πλήρως εκτεθειμένες στις διεθνείς γεωπολιτικές και συναλλαγματικές διακυμάνσεις.

Ως εκ τούτου, γίνεται αντιληπτό ότι η αδιάλειπτη λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων εκτός χρηματιστηρίου ενέργειας, παράγει άμεσο ετήσιο όφελος εκατομμυρίων ευρώ για τους καταναλωτές. Όφελος που προκύπτει από τη συμπίεση της μεσοσταθμικής τιμής παραγωγής, την εκτόπιση πανάκριβων εισαγωγών φυσικού αερίου και τον αποφασιστικό περιορισμό των υπερκερδών.

Περαιτέρω, υπογραμμίζεται ότι πέραν της αγοράς επόμενης ημέρας, το μεγαλύτερο “παιχνίδι” αισχροκέρδειας διεξάγεται στην αγορά εξισορρόπησης (balancing market). Η απουσία επαρκούς σταθερής ισχύος βάσης λόγω του παροπλισμού των λιγνιτικών μονάδων, δημιουργεί τεράστια δομικά κενά στο ηλεκτρικό σύστημα. Τα κενά αυτά καλύπτονται την τελευταία στιγμή μέσω της αγοράς εξισορρόπησης, όπου συγκεκριμένοι ηλεκτροπαραγωγοί προσφέρουν ενέργεια σε αστρονομικές τιμές (που συχνά εκτινάσσονται σε πολλές εκατοντάδες ευρώ ανά MWh). Το τεράστιο αυτό κόστος μετακυλίεται αυτούσιο στους λογαριασμούς των καταναλωτών μέσω των «Λογαριασμών Προσαυξήσεων» (ΛΠ).

Δια της παρούσας ρύθμισης, οι λιγνιτικές μονάδες εξαιρούνται πλήρως από αυτόν τον κερδοσκοπικό μηχανισμό. Η λειτουργία τους εκτός χρηματιστηρίου και η αποζημίωσή τους αποκλειστικά βάσει του πραγματικού σταθερού τους κόστους παραγωγής (cost-plus), ανεξάρτητα από τις τιμές εκκαθάρισης της αγοράς επόμενης ημέρας, βάζει τέλος στις χρηματιστηριακές “αλχημείες”. Ο λιγνίτης προσφέρει στο σύστημα εγγυημένη ενέργεια βάσης σε προκαθορισμένη, πραγματική και δίκαιη τιμή, λειτουργώντας ως το μοναδικό αποτελεσματικό φρένο στην ασυδοσία των υπερκερδών της αγοράς.

Όσον αφορά δε την κρισιμότητα της κοινοβουλευτικής παρέμβασης για την ελληνική οικονομία, υπογραμμίζονται τα άμεσα θετικά αποτελέσματα που προσδίδει το προτεινόμενο άρθρο στο εμπορικό ισοζύγιο, το οποίο βελτιώνεται με την αξιοποίηση του ελληνικού λιγνίτη εκτός χρηματιστηρίου ενέργειας τουλάχιστον κατά 1 δισεκατομμύριο ευρώ, χάρη στην αντίστοιχη περικοπή εισαγωγών φυσικού αερίου, εξέλιξη που συμβάλλει στον εθνικό στόχο ισοσκελισμού του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών. Περιττό να αναφερθεί η επακόλουθη σημασία της θεαματικής αυτής βελτίωσης του εμπορικού ισοζυγίου στο ρυθμό ανάπτυξης, στο χρέος και συνολικά στα αλληλένδετα δημοσιονομικά μεγέθη.

Σημειώνεται, επίσης, πως τα έσοδα από τους πλειστηριασμούς των δικαιωμάτων ρύπων στην Ελλάδα κατευθύνονται ιδίως στον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ), στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ) και στο Πράσινο Ταμείο. Με την παρούσα Τροπολογία, υπερδιπλασιάζονται οι πόροι που κατευθύνονται στους εν λόγω λογαριασμούς του κρατικού προϋπολογισμού, με απλά λόγια οι διαθέσιμοι πόροι για την περιβαλλοντική πολιτική της Χώρας.

Επιπροσθέτως, διευκρινίζεται ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν αποτελούν κάποια ελληνική “ιδιορρυθμία” ή “αυτοσχεδιασμό”. Το αντίθετο. Βρίσκονται σε πλήρη συμβατότητα με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επί παραδείγματι, οι διαβαθμισμένες ημερομηνίες απόσυρσης των λιγνιτικών μονάδων της προτεινόμενης παραγράφου 1 (2030, 2040 και 2050) εναρμονίζονται απολύτως με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο. Το ενωσιακό δίκαιο [Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1119 (Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος), όπως τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/667, και Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III)] θέτει αποκλειστικά συνολικούς, δεσμευτικούς κλιματικούς στόχους για τη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (τουλάχιστον -55% έως το 2030, -90% έως το 2040 και κλιματική ουδετερότητα έως το 2050), χωρίς να επιβάλλει υποχρεωτική ή ενιαία ημερομηνία παύσης των λιγνιτικών μονάδων στα κράτη-μέλη. Η επιλογή του χρόνου απόσυρσης αποτελεί αμιγώς εθνική αρμοδιότητα. Επιπλέον, μηχανισμοί στρατηγικής παρέκκλισης εκτός χρηματιστηριακών αγορών έχουν θεσμοθετηθεί κατά περίπτωση και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

Είναι συναφώς χαρακτηριστικές οι τοποθετήσεις του πρώην Προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Mario Draghi, τόσο στην επίσημη Έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ (“The future of European competitiveness”) όσο και σε δημόσιες παρεμβάσεις του, όπου αναδεικνύει τις δομικές αδυναμίες του ισχύοντος ευρωπαϊκού μοντέλου τιμολόγησης της ενέργειας. Κάνει λόγο για συστημική στρέβλωση στη διαμόρφωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας με βάση την ακριβότερη τεχνολογία (το εισαγόμενο φυσικό αέριο), η οποία επιβαρύνει δυσανάλογα τα νοικοκυριά και την παραγωγική βάση.

Ειδικότερα, επί των παραγράφων του προτεινόμενου άρθρου, τονίζεται ότι με την παράγραφο 1 τροποποιείται το ισχύον χρονικό όριο της 31ης Δεκεμβρίου 2028 περί έναρξης της απαγόρευσης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα. Ένα όριο που η Κυβέρνηση μαζί με τη ΔΕΗ έχουν ήδη παραβιάσει, επισπεύδοντας την απολιγνιτοποίηση, και μάλιστα χωρίς να έχουν εκδώσει εμπρόθεσμα την Κ.Υ.Α. που προέβλεπε η  παράγραφος 2 του τροποποιούμενου άρθρου για την επίσπευση της καταληκτικής ημερομηνίας του 2028.

Με την προτεινόμενη παράγραφο, λοιπόν, η λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων συνδέεται ορθολογικά με την έναρξη παραγωγικής εκμετάλλευσης των εγχώριων θαλάσσιων υδρογονανθράκων, ενώ ρητά θεσπίζεται πως η παύση λειτουργίας δεν επιτρέπεται να λάβει χώρα νωρίτερα από την 1η Ιανουαρίου 2030 για τις μονάδες III και IV του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού (ΑΗΣ) Αγίου Δημητρίου, την 1η Ιανουαρίου 2040 για τη μονάδα V του ΑΗΣ Αγίου Δημήτριου και την 1η Ιανουαρίου 2050 για τη μονάδα “Πτολεμαΐδα V”. Με τον τρόπο αυτό, εξασφαλίζεται η ομαλή ενεργειακή μετάβαση χωρίς κενά ισχύος, ενώ παράλληλα ορίζεται ρητά ότι οι μονάδες αυτές λειτουργούν ως αμιγώς λιγνιτικές έως τα αντίστοιχα χρονικά όρια.

Στην παράγραφο 2 θεσπίζεται το καθεστώς λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων εκτός χρηματιστηριακών αγορών. Λειτουργία πλήρης και συνεχής, με τις μονάδες να εντάσσονται στο σύστημα κατά απόλυτη προτεραιότητα βάσει της διαθέσιμης ισχύος τους. Επιβάλλεται, επίσης, στον ΑΔΜΗΕ η υποχρέωση απορρόφησης του συνόλου της παραγωγής τους. Η ρύθμιση διασφαλίζει την πληρωμή του πραγματικού κόστους (cost-plus). Ορίζοντας ότι η αποζημίωση γίνεται βάσει πραγματικού λειτουργικού και μεταβλητού κόστους, αποτρέπονται τα υπερκέρδη (windfall profits) για τη ΔΕΗ. Για την υλοποίηση της διάταξης, εισάγεται η αναλογική εφαρμογή των διαδικασιών του άρθρου 85 του ν. 5151/2024 (Φ.Ε.Κ. Α’ 173), όπως τροποποιήθηκε με την παράγραφο 9 του άρθρου 111 του ν. 5243/2025 (Φ.Ε.Κ. Α’ 187), με απλά λόγια του νομοθετικού μηχανισμού που η νυν Κυβέρνηση θέσπισε και εφάρμοσε για την παράταση λειτουργίας μονάδων του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, μόνο όμως κατά το μέρος που αυτές οι διαδικασίες δεν αντίκεινται στο περιεχόμενο των εξειδικευμένων νέων διατάξεων για τη λειτουργία εκτός χρηματιστηρίου ενέργειας.

Με την παράγραφο 3 διασφαλίζεται ότι οι ζωτικές ανάγκες τηλεθέρμανσης των συμπολιτών μας στους Δήμους Εορδαίας και Κοζάνης θα καλύπτονται αδιάλειπτα από τη λιγνιτική λειτουργία των μονάδων του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και την “Πτολεμαΐδα V”. Υλοποιείται, δηλαδή, το αυτονόητο που θα έπρεπε ήδη να συμβαίνει, αντί να πετιούνται εκατομμύρια στον αέρα, όπως τώρα γίνεται με τον απόλυτο παραλογισμό Κυβέρνησης – ΔΕΗ που οδηγούν στην εξάρτηση της τηλεθέρμανσης από το εισαγόμενο φυσικό αέριο και μεταβατικά από το πανάκριβο πετρέλαιο.

Εν συνεχεία, στις παραγράφους 4 και 5 εισάγονται αυστηρότατες ποινικές και διοικητικές ρήτρες, προκειμένου στο εξής να αποτρέπεται οποιαδήποτε “παράκαμψη” και επιβουλή των νέων χρονικών ορίων λειτουργίας των εν λόγω λιγνιτικών μονάδων. Για να μην επαναληφθεί, δηλαδή, το φαινόμενο Κυβέρνηση – ΔΕΗ να “γράψουν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους” την παράταση, όπως ήδη έπραξαν με το ισχύον όριο του 2028 στον  Εθνικό Κλιματικό Νόμο. Από νομοτεχνικής οπτικής, στις ρυθμίσεις έχει ληφθεί υπόψη, με απόλυτο σεβασμό, το εταιρικό δίκαιο και οι κανόνες των εισηγμένων εταιρειών.

Ακολούθως, με τις παραγράφους 6 και 7 ο νομοθέτης φέρνει στο προσκήνιο τους εργαζομένους που υπέστησαν δυσμενή μεταβολή ή απώλεια της εργασίας τους, συνεπεία αφενός μεν της παύσης λειτουργίας των μονάδων III, IV και V του ΑΗΣ Αγίου Δημήτριου αφετέρου δε της απόσυρσης της μονάδας “Πτολεμαΐδα V”. Προβλέπεται σειρά μέτρων ειδικής μέριμνας, με τα οποία αίρονται οι δυσμενείς συνέπειες που έχουν υποστεί, από τα εργασιακά και ασφαλιστικά τους δικαιώματα μέχρι τις οφειλές και τα δάνειά τους που “κοκκίνισαν” στο μεσοδιάστημα. Περιλαμβάνεται ρητά η αποκατάσταση στην προτέρα εργασιακή τους κατάσταση, η οποία ασφαλώς πραγματοποιείται εφόσον οι ίδιοι οι εργαζόμενοι το επιθυμούν και μόνο κατόπιν αίτησής τους. 

Με την τελευταία παράγραφο παρέχονται οι αναγκαίες νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις στους αρμόδιους Υπουργούς για την απρόσκοπτη υλοποίηση των νέων διατάξεων.  

Τέλος, για την προτεινόμενη Τροπολογία τηρήθηκαν στο ακέραιο οι κανόνες καλής νομοθέτησης. Ως προς το σκέλος της διαβούλευσης, αποτελεί υλοποίηση του πάνδημου αιτήματος της Δυτικής Μακεδονίας για παράταση του χρονοδιαγράμματος απολιγνιτοποίησης, για το οποίο έχει ληφθεί πλήθος επίσημων αποφάσεων θεσμικών φορέων εντός της περιφέρειας και πανελλαδικά. Ως προς την κατάθεση, η Τροπολογία κατατίθεται εμπρόθεσμα, σε νομοσχέδιο με το οποίο έχει πασιφανή θεματική συνάφεια, σύμφωνα με το άρθρο 74 του Συντάγματος. Το ίδιο το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης θα έπρεπε να έχει λάβει την αναγκαία μέριμνα για το εργασιακό μέλλον χιλιάδων συμπολιτών μας στη Δυτική Μακεδονία, οι οποίοι είτε κατέστησαν ήδη άνεργοι είτε βρίσκονται στο χείλος της ανεργίας εξαιτίας της εσπευσμένης παύσης λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων. Όπως προαναφέρθηκε, στις παραγράφους 6 και 7 περιλαμβάνονται ρυθμίσεις αρμοδιότητας του Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης για την προστασία των εργασιακών και ασφαλιστικών δικαιωμάτων των εργαζομένων στον ενεργειακό τομέα της Δυτικής Μακεδονίας. Ενδεικτικά, η αποκατάσταση των εργαζομένων που το επιθυμούν, η πλήρης αναπλήρωση των απωλεσθέντων εισοδημάτων και ασφαλιστικών τους εισφορών στον e-ΕΦΚΑ, καθώς και η αναβίωση των ρυθμίσεων οφειλών τους στον e-ΕΦΚΑ, αποτρέποντας τη βίαιη φτωχοποίηση και την απώλεια της ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής τους προστασίας. Υπάρχει δε και η εξουσιοδοτική διάταξη αρμοδιότητας του Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης. Συνεπώς, δεδομένης και της θεματικής συνάφειας με το υπό ψήφιση νομοσχέδιο, δεν καταλείπεται ουδεμία δικαιολογία στην Κυβέρνηση περί μη αποδοχής του άρθρου.

Εν κατακλείδι, επισημαίνεται ο κατεπείγων χαρακτήρας της νομοθετικής πρωτοβουλίας στην τρέχουσα κρίσιμη συγκυρία. Η κλιμάκωση των πολεμικών συρράξεων στη Μέση Ανατολή πυροδότησε ένα νέο κύμα σοβαρής ενεργειακής αποσταθεροποίησης και ραγδαίων ανατιμήσεων, το δεύτερο μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, η πρόσφατη επιστολή του ΑΔΜΗΕ ανέδειξε την κρισιμότητα της μονάδας “Πτολεμαΐδα V” για την ενεργειακή ευστάθεια της Χώρας. Παρά ταύτα, ακάθεκτες από κοινού Κυβέρνηση και ΔΕΗ δρομολογούν εντός του Σεπτεμβρίου την οριστική παύση λειτουργίας της πλέον υπερσύγχρονης λιγνιτικής μονάδας της πατρίδας μας, μιας υποδομής εθνικής σημασίας, την οποία ο ελληνικός λαός έχει πληρώσει 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα χρονικά περιθώρια έχουν εξαντληθεί. Η Κυβέρνηση οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της για τις συνέπειες των δικών της ενεργειακών επιλογών, βάζοντας επιτέλους την κοινωνία και τη Χώρα πάνω από τα ιδιοτελή συμφέροντα του ενεργειακού ολιγοπωλίου.

Ο προτείνων Βουλευτής

Κουκουλόπουλος Παρασκευάς (Πάρις)

ΔΕΙΤΕ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ ΕΔΩ

Τροπολογία Π. Κουκουλόπουλου για λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων εκτός Χρηματιστηρίου Ενέργειας