Beyond Trauma: Οι Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας δημοσιεύουν μελέτη για την ψυχική υγεία των νέων στην Ουκρανία
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προκαλέσει εκτεταμένα ψυχικά τραύματα, εκτοπισμό πληθυσμών και ανθρώπινες απώλειες, επιδεινώνοντας παράλληλα τις ήδη υπάρχουσες προκλήσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) το 2025, περίπου το 72% των ενηλίκων ανέφερε ότι αντιμετώπισε προβλήματα ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους [1]. Τα παιδιά και οι έφηβοι αποτελούν ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες, καθώς εκτιμάται ότι 3,5 εκατομμύρια παιδιά στην Ουκρανία διατρέχουν κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης ή/και διαταραχής μετατραυματικού στρες [2]. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι έφηβοι βιώνουν την ψυχική δυσφορία, διαχειρίζονται τις αντιξοότητες και αναζητούν υποστήριξη είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη αποτελεσματικών και προσβάσιμων υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
Τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στον πυρήνα της ποιοτικής μελέτης αποτύπωσης της Ψυχικής Υγείας των Νέων στην Ουκρανία (Community Appraisal on Youth and Mental Health in Ukraine) η οποία εκπονήθηκε από τους Γιατρούς του Κόσμου – Ελλάδας (MdM-Greece), στο πλαίσιο του προγράμματος Beyond Trauma.
Η έρευνα πεδίου πραγματοποιήθηκε μεταξύ Oκτωβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026 και περιέλαβε 29 συνεντεύξεις με βασικούς πληροφορητές (Key Informant Interviews – KIIs) και 21 συζητήσεις ομάδων εστίασης (Focus Group Discussions – FGDs), με τη συμμετοχή 156 ατόμων. Στόχος ήταν η καταγραφή διαφορετικών οπτικών και εμπειριών, μέσα από τη συμμετοχή εφήβων, γονέων, επαγγελματιών ψυχικής υγείας και εκπαίδευσης, καθώς και εκπροσώπων των τοπικών κοινοτήτων. Η έρευνα διεξήχθη σε τέσσερις περιφέρειες της Ουκρανίας, με διαφορετικά επίπεδα έκθεσης στις συνέπειες του συνεχιζόμενου πολέμου: Τσερνίβτσι, Σούμι, Χάρκοβο και Χμελνίτσκι.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η ψυχική δυσφορία που συνδέεται με τον πόλεμο επηρεάζει τους νέους σε συναισθηματικό, κοινωνικό και σωματικό επίπεδο, υπογραμμίζοντας παράλληλα τον καθοριστικό ρόλο των σχέσεων με συνομηλίκους, των άτυπων δικτύων υποστήριξης και των καθημερινών στρατηγικών αντιμετώπισης των δυσκολιών. Η μελέτη εντοπίζει επίσης σημαντικά εμπόδια στην αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας, όπως το στίγμα, η περιορισμένη ενημέρωση και κατανόηση ζητημάτων ψυχικής υγείας και οι δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ εφήβων και ενηλίκων.
Η έρευνα εξετάζει πέντε βασικούς θεματικούς άξονες: την ευαισθητοποίηση και κατανόηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας, την ψυχική δυσφορία που σχετίζεται με τον πόλεμο, τα συστήματα υποστήριξης και την αναζήτηση βοήθειας, τις στρατηγικές διαχείρισης των δυσκολιών και το ψηφιακό περιβάλλον. Οι θεματικές αυτές αποτελούν τη βάση για τη διατύπωση πρακτικών συστάσεων προς επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, σχολικές μονάδες, φορείς της κοινότητας, τοπικούς θεσμούς και οργανισμούς που σχεδιάζουν και υλοποιούν σχετικά προγράμματα. Οι συστάσεις αποσκοπούν στην ενίσχυση προσβάσιμων, κοινοτικά βασισμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (MHPSS), προσαρμοσμένων στις ανάγκες των νέων και οργανωμένων σύμφωνα με το μοντέλο της κλιμακωτής φροντίδας (stepped care).
Η επιστημονική ευθύνη της έρευνας ανήκει στον Δρ Tom Hendriks (Πανεπιστήμιο Tilburg, Ολλανδία), με τη συμμετοχή του Δρ Joop de Jong (Amsterdam UMC, Ολλανδία) ως Ανώτερου Επιστημονικού Συμβούλου του προγράμματος. Η υλοποίησή της βασίστηκε στη στενή συνεργασία με ερευνητές από το Εθνικό Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Χαρκόβου, το Κρατικό Πανεπιστήμιο του Σούμι και το Κρατικό Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Μπουκοβίνα, καθώς και με την ομάδα έργου των Γιατρών του Κόσμου – Ελλάδας στην Ουκρανία.
Η ολοκλήρωση αυτής της προσπάθειας κατέστη δυνατή χάρη στη στενή συνεργασία οργανισμών και επαγγελματιών από την Ελλάδα, την Ουκρανία και την Ολλανδία. Η συλλογική αφοσίωση, ο ενθουσιασμός και η δέσμευση όλων των εμπλεκομένων αποτελούν ουσιαστική συμβολή σε μια διαρκή προσπάθεια για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας και της ψυχοκοινωνικής ευημερίας των νέων που πλήττονται από τον πόλεμο.
Τα συμπεράσματα της μελέτης συνιστούν μια τεκμηριωμένη βάση για την ενίσχυση και την επέκταση των παρεμβάσεων ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (MHPSS) στην Ουκρανία. Παράλληλα, μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό αντίστοιχων παρεμβάσεων για την υποστήριξη νέων από την Ουκρανία και σε άλλα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων των χωρών που φιλοξενούν εκτοπισμένους πληθυσμούς.
Με βάση τα δεδομένα της μελέτης δημοσιεύθηκε επίσης το επιστημονικό άρθρο “Character Strengths Under Collective Adversity: A Thematic Analysis of Strengths in Wartime Ukraine” στο περιοδικό Medical Research Archives της Ευρωπαϊκής Ιατρικής Εταιρείας (τόμος 14, τεύχος 10), στις 31 Οκτωβρίου 2026. Το άρθρο εξετάζει προσωπικά και σχεσιακά χαρακτηριστικά, όπως η αυτορρύθμιση, η επιμονή και η ελπίδα, τα οποία οι συμμετέχοντες ανέδειξαν ως σημαντικούς πόρους για την αντιμετώπιση των αντιξοοτήτων του πολέμου από τους εφήβους. DOI: https://doi.org/10.18103/mra.2026.0549
Η ποιοτική μελέτη αποτύπωσης της ψυχικής υγείας των νέων στην Ουκρανία αποτυπώνει τη διαχρονική δέσμευση των Γιατρών του Κόσμου στην ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην Ουκρανία, μέσα από την αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης, την εφαρμογή τεκμηριωμένων παρεμβάσεων, την ανάπτυξη ακαδημαϊκών συνεργασιών και την ενδυνάμωση των τοπικών ικανοτήτων και δομών.
Πάνω απ’ όλα, αναδεικνύει τη σημασία της τοποθέτησης της φωνής, των εμπειριών και της ψυχικής ανθεκτικότητας των νέων στο επίκεντρο των πολιτικών και των προγραμμάτων για την ψυχική υγεία.
—
Η ποιοτική μελέτη αποτύπωσης της ψυχικής υγείας των νέων στην Ουκρανία υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Beyond Trauma», από κοινοπραξία οργανισμών στην οποία συμμετέχουν οι AIDS Foundation East-West (AFEW Ukraine), Ukrainian Step by Step Foundation (USSF), Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας (MdM-Greece), Γιατροί του Κόσμου Ολλανδίας (MdM-NL), War Child Netherlands και War Child Alliance, που έχει τον συντονισμό του προγράμματος.
Οι Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας εκφράζουν τις θερμές τους ευχαριστίες προς τον Ολλανδικό Οργανισμό Επιχειρηματικότητας (Netherlands Enterprise Agency – RVO), του οποίου η σταθερή χρηματοδότηση και μακροχρόνια δέσμευση αποτέλεσαν ουσιαστικό θεμέλιο για την πραγματοποίηση της έρευνας.
Βιβλιογραφικές αναφορές
[1] World Health Organization (2025). Health needs assessment of the adult population in Ukraine.
https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/db496ed9-2745-4720-890d-ff24c34c07fb/content
[2] Badanta, B., De la Plata-Blasco, M. M., Lucchetti, G., & González-Cano-Caballero, M. (2024). The social and health consequences of the war for Ukrainian children and adolescents: A rapid systematic review. Public Health, 226, 74–79.
Σχετικά με τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας
Οι Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας δημιουργήθηκαν το 1990 και αποτελούν μέρος του Διεθνούς Δικτύου των ΓτΚ το οποίο αποτελείται από 17 συνολικά εθνικά τμήματα (Αργεντινή, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελβετία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Η.Π.Α., Ιαπωνία, Ισπανία, Ιταλία, Καναδάς, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία, Σουηδία και Τουρκία).
Είναι μια αμερόληπτη και ανεξάρτητη ανθρωπιστική οργάνωση με πρωταρχική αποστολή την αντιμετώπιση των ανισοτήτων και των κοινωνικών εμποδίων στην Υγεία. Λειτουργώντας αδιάλειπτα τα τελευταία 32 χρόνια στην Ελλάδα και το εξωτερικό, οι Γιατροί του Κόσμου-Ελλάδας κατέχουν μια σημαντική θέση στη συνείδηση των πολιτών ως μια αξιόπιστη και αποτελεσματική οργάνωση που προάγει τα μηνύματα της κοινωνικής αλληλεγγύης και της ανιδιοτελούς προσφοράς.
Με δεκάδες προγράμματα κοινωνικής αρωγής και ανάπτυξης, εκπαιδευμένοι γιατροί, νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, διοικητικοί και τεχνικοί προσφέρουν τις υπηρεσίες τους για την υποστήριξη και προστασία ευάλωτων κοινωνικά ομάδων και πληττόμενων πληθυσμών.
Οι Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας με περισσότερους από 600 εθελοντές έχουν βρεθεί σε περίπου 50 χώρες του πλανήτη προσφέροντας ιατρική, ανθρωπιστική βοήθεια. Στη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων, έχουν πραγματοποιηθεί προγράμματα ανθρωπιστικής και αναπτυξιακής βοήθειας, στο Ιράκ, το Λίβανο, το Αφγανιστάν, τη Σρι Λάνκα, την Ινδονησία, τη Σερβία, το Σουδάν, την Παλαιστίνη, την Αϊτή, τη Γάζα, την Ουγκάντα, την Αλγερία κ.α.
Στο πεδίο των προγραμμάτων, οι ΓτΚ συνεργάζονται με άλλες Διεθνείς Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και Διεθνείς Οργανισμούς με στόχο την αποτελεσματικότερη παροχή βοήθειας στους πληθυσμούς που την έχουν ανάγκη.
Μελέτη Αποτύπωσης της Ψυχικής Υγείας των Νέων στην Ουκρανία
Beyond Trauma: Ενίσχυση και επέκταση της κοινοτικής φροντίδας ψυχικής υγείας για παιδιά και νέους που διατρέχουν κίνδυνο σε περιοχές της Ουκρανίας που πλήττονται από τον πόλεμο
Πλαίσιο και σκοπός της μελέτης
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία έχει επηρεάσει βαθιά την ψυχική υγεία και την ψυχοκοινωνική ευημερία των παιδιών και των εφήβων. Η παρατεταμένη έκθεση στην ανασφάλεια, ο αναγκαστικός εκτοπισμός, οι απώλειες, η διατάραξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας και η κοινωνική απομόνωση έχουν δημιουργήσει σύνθετες προκλήσεις για τους νέους, ασκώντας παράλληλα σημαντική πίεση στις οικογένειες, τις τοπικές κοινότητες και τα υφιστάμενα συστήματα υποστήριξης.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας (Médecins du Monde – Greece, MdM-Greece) εκπόνησαν μελέτη αποτύπωσης της ψυχικής υγείας των νέων στην Ουκρανία, στο πλαίσιο του προγράμματος Beyond Trauma. Σκοπός της μελέτης ήταν η βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι έφηβοι βιώνουν και διαχειρίζονται την ψυχική δυσφορία, αναζητούν και λαμβάνουν υποστήριξη, καθώς και των παραγόντων που μπορούν να ενισχύσουν ή να επιβαρύνουν την ψυχοκοινωνική τους ευημερία.
Ευρύτερος στόχος της έρευνας ήταν η διατύπωση πρακτικών συστάσεων, προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες και ανάγκες, που θα συμβάλουν στην ανάπτυξη και ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (Mental Health and Psychosocial Support – MHPSS), στο πλαίσιο της μετάβασης του συστήματος ψυχικής υγείας της Ουκρανίας προς ένα μοντέλο κοινοτικής και κλιμακωτής φροντίδας (stepped care).
Μεθοδολογία και γεωγραφική κάλυψη
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε τέσσερις περιφέρειες της Ουκρανίας, με διαφορετικά επίπεδα έκθεσης στις συνέπειες του πολέμου: Τσερνίβτσι, Σούμι, Χάρκοβο και Χμελνίτσκι.
Ακολουθώντας μια ποιοτική ερευνητική προσέγγιση με τη συμμετοχή διαφορετικών ομάδων ενδιαφερομένων, η μελέτη περιέλαβε 29 συνεντεύξεις με πληροφορητές-κλειδιά (Key Informant Interviews – KIIs) και 21 ομάδες εστιασμένης συζήτησης (Focus Group Discussions – FGDs), με τη συμμετοχή 156 ατόμων συνολικά. Στην έρευνα συμμετείχαν έφηβοι και νέοι, γονείς, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και εκπαίδευσης, καθώς και εκπρόσωποι θεσμικών φορέων.
Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μεταξύ Οκτωβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026. Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε πέντε αλληλένδετους θεματικούς άξονες: την ευαισθητοποίηση και κατανόηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας, τις εκδηλώσεις ψυχικής δυσφορίας που σχετίζονται με τον πόλεμο, τα συστήματα υποστήριξης και τη συμπεριφορά αναζήτησης βοήθειας, τις στρατηγικές αντιμετώπισης των δυσκολιών και το ψηφιακό περιβάλλον.
Η έρευνα υλοποιήθηκε μέσα από τη συνεργασία των Γιατρών του Κόσμου Ελλάδας με ακαδημαϊκούς ερευνητές από την Ουκρανία και την Ολλανδία, καθώς και με τρία ουκρανικά ιατρικά πανεπιστήμια, συνδυάζοντας τη διεθνή επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη με την τοπική γνώση και εμπειρία.
Βασικά ευρήματα
Η μελέτη αναδεικνύει τη σύνθετη πραγματικότητα της ψυχικής υγείας των εφήβων σε συνθήκες πολέμου, καταγράφοντας τόσο τις ψυχολογικές συνέπειες της παρατεταμένης έκθεσης σε αντιξοότητες όσο και τους μηχανισμούς και τους πόρους που αξιοποιούν οι νέοι για να τις αντιμετωπίσουν.
Η ευαισθητοποίηση σε θέματα ψυχικής υγείας αυξάνεται, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά. Οι έφηβοι εμφανίζουν ολοένα μεγαλύτερη εξοικείωση με έννοιες που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, αν και η ικανότητά τους να διακρίνουν το συνηθισμένο άγχος από τη σοβαρότερη ψυχική δυσφορία ποικίλλει. Συχνά εκφράζουν τις εμπειρίες τους μέσα από προσωπικές αφηγήσεις και μεταφορές, αντί να χρησιμοποιούν κλινική ορολογία. Παρότι η δημόσια συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία έχει διευρυνθεί, ο φόβος του στίγματος, της αρνητικής κριτικής και της κοινωνικής έκθεσης εξακολουθεί να λειτουργεί αποτρεπτικά στην αναζήτηση βοήθειας.
Η ψυχική δυσφορία που συνδέεται με τον πόλεμο επηρεάζει πολλαπλές πτυχές της καθημερινής ζωής. Το άγχος, ο φόβος, οι διαταραχές ύπνου, η εξάντληση, οι δυσκολίες συγκέντρωσης, η συναισθηματική αστάθεια και η κοινωνική απόσυρση συχνά συνυπάρχουν και αλληλοενισχύονται. Η έκθεση σε σειρήνες αεροπορικών επιδρομών, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ο εκτοπισμός και η παρατεταμένη αβεβαιότητα μπορούν να δημιουργήσουν καταστάσεις διαρκούς ψυχολογικής και σωματικής έντασης, επηρεάζοντας την εκπαίδευση, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την καθημερινή λειτουργικότητα των εφήβων.
Τα άτυπα δίκτυα υποστήριξης διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχοκοινωνική ευημερία των εφήβων. Οι φίλοι και οι συνομήλικοι αποτελούν συχνά την πρώτη πηγή συναισθηματικής υποστήριξης, ενώ οι οικογενειακές σχέσεις μπορούν να προσφέρουν σταθερότητα και ασφάλεια όταν χαρακτηρίζονται από εμπιστοσύνη και ανοιχτή επικοινωνία. Η προσφυγή σε επίσημες υπηρεσίες ψυχικής υγείας πραγματοποιείται συνήθως μόνο όταν οι άτυπες στρατηγικές αντιμετώπισης των δυσκολιών έχουν εξαντληθεί. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της ενσυναίσθησης, της εμπιστευτικότητας, της επικοινωνίας με σεβασμό και της αποφυγής επικριτικών στάσεων, προκειμένου οι νέοι να ενθαρρύνονται να αναζητούν υποστήριξη.
Οι καθημερινές στρατηγικές αντιμετώπισης των δυσκολιών αποτελούν σημαντικούς πόρους ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας. Η κοινωνική αλληλεπίδραση, ο αθλητισμός, οι δημιουργικές δραστηριότητες, η μουσική, η ψυχαγωγία και οι πρακτικές αυτοφροντίδας βοηθούν τους εφήβους να διαχειρίζονται το άγχος, να διατηρούν τις κοινωνικές τους σχέσεις και να διαφυλάσσουν μια αίσθηση κανονικότητας. Ωστόσο, οι δυνατότητες συμμετοχής σε τέτοιες δραστηριότητες περιορίζονται συχνά από την ανασφάλεια, τον εκτοπισμό και τη διατάραξη της καθημερινής ζωής.
Το ψηφιακό περιβάλλον παρουσιάζει τόσο ευκαιρίες όσο και κινδύνους. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες βοηθούν τους νέους να διατηρούν τις κοινωνικές τους επαφές, να αποκτούν πρόσβαση σε πληροφορίες και να αναζητούν αρχική υποστήριξη, ιδιαίτερα όταν η διά ζώσης επικοινωνία είναι περιορισμένη. Παράλληλα, η παραπληροφόρηση, η αναξιόπιστη αυτοδιάγνωση, οι ανησυχίες για την προστασία της ιδιωτικότητας και η υπερβολική χρήση οθονών δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις. Κατά συνέπεια, τα ψηφιακά εργαλεία θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως συμπληρωματικές δυνατότητες πρόσβασης στην πληροφόρηση και την υποστήριξη και όχι ως υποκατάστατα των σχέσεων εμπιστοσύνης και της επαγγελματικής φροντίδας.
Στρατηγικές συστάσεις
Με βάση τα ευρήματα, η μελέτη προσδιορίζει έξι προτεραιότητες για την ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (MHPSS) και την ενσωμάτωσή τους σε ένα πλαίσιο κλιμακωτής φροντίδας:
- Ενίσχυση της γνώσης και κατανόησης των ζητημάτων ψυχικής υγείας και των καθημερινών δεξιοτήτων διαχείρισης των δυσκολιών, μέσω προσβάσιμων και προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες δράσεων ψυχοεκπαίδευσης, πρακτικών αυτοφροντίδας και ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων, με τη συμμετοχή εφήβων, οικογενειών, σχολείων και τοπικών κοινοτήτων.
- Βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης φιλικές προς τους νέους, μέσω της άρσης των εμποδίων στην αναζήτηση βοήθειας, της ενίσχυσης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ως σημείου πρώτης πρόσβασης και της δημιουργίας αποτελεσματικών μηχανισμών παραπομπής.
- Επέκταση των παρεμβάσεων σε σχολικό και κοινοτικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων τεκμηριωμένων ψυχοκοινωνικών προσεγγίσεων που μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα από κατάλληλα εκπαιδευμένους και εποπτευόμενους μη εξειδικευμένους επαγγελματίες.
- Επένδυση στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και στη διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών, μέσω οργανωμένων προγραμμάτων κατάρτισης, ενσωμάτωσης σχετικών εκπαιδευτικών ενοτήτων στα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών, συνεχούς επαγγελματικής εποπτείας και μέτρων για την υποστήριξη της ψυχικής υγείας και ευημερίας των επαγγελματιών MHPSS.
- Προώθηση φροντίδας με επίκεντρο τους νέους, βασισμένης στην εμπιστοσύνη και προσαρμοσμένης στο εκάστοτε κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο, με αναγνώριση των οπτικών και των εμπειριών των εφήβων, ενθάρρυνση της επικοινωνίας με σεβασμό και ενίσχυση της συμμετοχής της οικογένειας, με παράλληλο σεβασμό στην αυτονομία των νέων.
- Ανάπτυξη ασφαλών και αποτελεσματικών μορφών ψηφιακής υποστήριξης, με συνδυασμό προσβάσιμων διαδικτυακών πόρων, καλλιέργειας ψηφιακού γραμματισμού, υπεύθυνης επικοινωνίας και σαφών διαδρομών παραπομπής προς κατάλληλες επαγγελματικές υπηρεσίες.
Συνολικά, οι συστάσεις αυτές αναδεικνύουν την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που διασυνδέει τα άτυπα δίκτυα κοινοτικής υποστήριξης, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες, διασφαλίζοντας ότι οι νέοι μπορούν να λαμβάνουν την κατάλληλη υποστήριξη ανάλογα με τις εξατομικευμένες ανάγκες τους.
Σημασία της μελέτης και μελλοντικές εφαρμογές
Η μελέτη παρέχει μια τεκμηριωμένη βάση, θεμελιωμένη στις τοπικές συνθήκες και εμπειρίες, για την ενίσχυση και την προσαρμογή των παρεμβάσεων ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στην Ουκρανία. Τα ποιοτικά ευρήματά της προσφέρουν σημαντικές γνώσεις σχετικά με τις εμπειρίες και τις προτεραιότητες των κοινοτήτων που συμμετείχαν στην έρευνα, με την επισήμανση ότι δεν είναι στατιστικά αντιπροσωπευτικά του συνόλου του εφηβικού πληθυσμού της χώρας.
Παράλληλα, η έρευνα συμβάλλει στις ευρύτερες προσπάθειες για την ανάπτυξη της κοινοτικής φροντίδας ψυχικής υγείας, την ενίσχυση των τοπικών ικανοτήτων και την ενσωμάτωση τεκμηριωμένων προσεγγίσεων MHPSS στο πλαίσιο των εθνικών μεταρρυθμίσεων της Ουκρανίας στον τομέα της ψυχικής υγείας.
Για τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας, η μελέτη αποτελεί μια ακόμη σημαντική συμβολή στη διαχρονική τους παρουσία και δράση στην Ουκρανία, συμπληρώνοντας το έργο τους στην ανάπτυξη ικανοτήτων, την προώθηση ακαδημαϊκών συνεργασιών, την εφαρμογή επιστημονικά τεκμηριωμένων μεθοδολογιών MHPSS και την ενίσχυση του συστήματος ψυχικής υγείας.
Πέρα από την Ουκρανία, τα ευρήματα μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό και την προσαρμογή παρεμβάσεων για παιδιά και εφήβους από την Ουκρανία που έχουν πληγεί από τον εκτοπισμό, καθώς και σε προγράμματα ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης σε άλλες περιοχές που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις.
Τελικά, η μελέτη αναδεικνύει μια θεμελιώδη αρχή: οι αποτελεσματικές και βιώσιμες παρεμβάσεις ψυχικής υγείας πρέπει να βασίζονται στις βιωμένες εμπειρίες, τις οπτικές και τις δυνατότητες των κοινοτήτων στις οποίες απευθύνονται.
Πάνω απ’ όλα, υπογραμμίζει τη σημασία της ουσιαστικής ενσωμάτωσης της φωνής, των εμπειριών και της ψυχικής ανθεκτικότητας των νέων στο επίκεντρο των πολιτικών και των προγραμμάτων για την ψυχική υγεία.
—
Η Μελέτη Αποτύπωσης της Ψυχικής Υγείας των Νέων στην Ουκρανία εκπονήθηκε από τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας, στο πλαίσιο της κοινοπραξίας Beyond Trauma, υπό τον συντονισμό της War Child Alliance. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται μέσω του Ukraine Partnership Facility (UPF) του Ολλανδικού Οργανισμού Επιχειρηματικότητας (Netherlands Enterprise Agency – RVO), κατ’ εντολή του Υπουργείου Εξωτερικών της Ολλανδίας.
