Νερό: Δημόσιο αγαθό ή ευκαιρία επενδύσεων και ιδιωτικοποίησης με πρόσχημα τον εκσυγχρονισμό των ΔΕΥΑ

Σχέδιο νόμου για τις ΔΕΥΑ: Γιατί προκαλεί τόσο έντονη πόλωση – Τα επιχειρήματα κυβέρνησης και αυτοδιοίκησης

Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα νομοσχέδια των τελευταίων μηνών είναι αυτό που αφορά την αναδιοργάνωση των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) και συνολικά τη διαχείριση των υπηρεσιών ύδατος στη χώρα. Η δημόσια διαβούλευση έχει πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, εργαζόμενους και κοινωνικούς φορείς, ενώ η κυβέρνηση επιμένει ότι πρόκειται για μια αναγκαία μεταρρύθμιση που θα εξασφαλίσει βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης για τις επόμενες δεκαετίες.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το ερώτημα αν το νέο μοντέλο αποτελεί εκσυγχρονισμό ενός προβληματικού συστήματος ή αν οδηγεί σε υπερσυγκέντρωση της διαχείρισης του νερού, περιορίζοντας τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Σήμερα λειτουργούν περισσότερες από 120 ΔΕΥΑ, με μεγάλες διαφορές ως προς το μέγεθος, την οικονομική τους κατάσταση και τις υποδομές που διαθέτουν. Πολλές αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα, τα οποία επιδεινώθηκαν από τη ραγδαία αύξηση του ενεργειακού κόστους των τελευταίων ετών. Παράλληλα, αρκετά δίκτυα ύδρευσης παρουσιάζουν μεγάλες απώλειες νερού λόγω παλαιότητας, ενώ σημαντικές επενδύσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το υφιστάμενο μοντέλο έχει φτάσει στα όριά του. Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, απαιτούνται μεγαλύτερα και οικονομικά ισχυρότερα σχήματα που θα μπορούν να προσελκύουν χρηματοδοτήσεις, να υλοποιούν μεγάλα έργα υποδομής και να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις διαχείρισης των υδάτινων πόρων. Όπως επισημαίνεται, στόχος δεν είναι η ιδιωτικοποίηση του νερού, αλλά η δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού συστήματος με καλύτερο έλεγχο της ποιότητας, μείωση των διαρροών και μεγαλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.

Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει επίσης ότι το νερό παραμένει δημόσιο αγαθό και ότι δεν μεταβάλλεται ο δημόσιος χαρακτήρας των υπηρεσιών ύδρευσης. Υποστηρίζει ακόμη ότι οι πολίτες θα ωφεληθούν από καλύτερες υπηρεσίες, ταχύτερη υλοποίηση έργων και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των δικτύων απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.

Ωστόσο, η άλλη πλευρά εκφράζει έντονες επιφυλάξεις. Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), αρκετοί δήμαρχοι, διοικήσεις ΔΕΥΑ και οι εργαζόμενοι στις επιχειρήσεις ύδρευσης θεωρούν ότι το σχέδιο νόμου περιορίζει σημαντικά τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Υποστηρίζουν ότι οι δήμοι χάνουν σημαντικό μέρος του ελέγχου πάνω σε μια υπηρεσία που αποτελεί βασική αρμοδιότητά τους και αφορά άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών.

Ένα ακόμη σημείο έντονης αντιπαράθεσης αφορά τη συμμετοχή μεγαλύτερων παρόχων, όπως η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ, στο νέο μοντέλο διαχείρισης. Οι επικριτές του νομοσχεδίου εκτιμούν ότι δημιουργούνται υπερσυγκεντρωτικά σχήματα, τα οποία ενδέχεται στο μέλλον να απομακρύνουν τη λήψη αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες. Παράλληλα, εκφράζουν φόβους ότι μακροπρόθεσμα θα μπορούσαν να υπάρξουν αυξήσεις στα τιμολόγια ή αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις των εργαζομένων.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις ιδιαιτερότητες της περιφέρειας. Ορεινοί και νησιωτικοί δήμοι υποστηρίζουν ότι κάθε περιοχή αντιμετωπίζει διαφορετικές ανάγκες και ότι ένα ενιαίο μοντέλο διοίκησης δεν μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις τοπικές συνθήκες. Εκφράζουν, επίσης, την ανησυχία ότι οι μικρότερες κοινωνίες θα έχουν μειωμένη εκπροσώπηση στη λήψη αποφάσεων.

Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς το νερό θεωρείται δημόσιο αγαθό με ιδιαίτερη κοινωνική και περιβαλλοντική σημασία. Οι πρόσφατες αποφάσεις της Δικαιοσύνης για τον δημόσιο χαρακτήρα της διαχείρισής του έχουν ενισχύσει την ευαισθησία της κοινής γνώμης απέναντι σε οποιαδήποτε θεσμική αλλαγή.

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι ανεξάρτητα από τη μορφή διοίκησης, η χώρα χρειάζεται άμεσα σημαντικές επενδύσεις στα δίκτυα ύδρευσης, καθώς σε πολλές περιοχές οι απώλειες νερού ξεπερνούν το 40%, ενώ οι επιπτώσεις της λειψυδρίας και της κλιματικής αλλαγής γίνονται ολοένα και πιο έντονες.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να συνεχιστεί η δημόσια συζήτηση, με την κυβέρνηση να εξετάζει πιθανές βελτιώσεις στο τελικό κείμενο του νομοσχεδίου. Το βέβαιο είναι ότι η μεταρρύθμιση των ΔΕΥΑ δεν αποτελεί μόνο διοικητικό ή οικονομικό ζήτημα. Αγγίζει τον τρόπο διαχείρισης ενός από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της χώρας και, γι’ αυτό, η τελική της μορφή θα επηρεάσει τόσο την Τοπική Αυτοδιοίκηση όσο και εκατομμύρια πολίτες που καθημερινά εξυπηρετούνται από τις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης.

Η πρόκληση για την Πολιτεία είναι να επιτύχει μια ισορροπία ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό και τη βιωσιμότητα των ΔΕΥΑ, χωρίς να χαθεί η τοπική λογοδοσία και η εμπιστοσύνη των πολιτών. Από την άλλη, η Αυτοδιοίκηση καλείται να παρουσιάσει ρεαλιστικές προτάσεις που θα αντιμετωπίζουν τις υπαρκτές αδυναμίες του σημερινού συστήματος. Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι ποιος θα επικρατήσει στη δημόσια αντιπαράθεση, αλλά ποιο μοντέλο θα διασφαλίσει ότι το νερό θα παραμείνει ένα ποιοτικό, ασφαλές και προσιτό δημόσιο αγαθό για τις επόμενες γενιές.