Η ποντιακή προσφυγιά μαζί με τη μεγάλη της θεοσέβεια, την αγάπη σε κάθε ρωμαίικο ,έφερε και το μουσικό και χορευτικό της πολιτισμό.
Και τα δύο αυτά
στοιχεία, χορός και τραγούδι, τον διαφοροποίησαν και τον αυτοπροσδιόρισαν πολιτισμικά και εθνοτικά μέσα στο διάβα των αιώνων στην αλησμόνητη πατρίδα τους.
Πρόσφυγες από τα χωριά της Αργυρούπολης, όπως Λερία, Καρμούτ, Κρώμνη, Παϊπούρτη, Τσολόχαινα, Σίχτορμη, Κεσκίν Ματέν και Άκ –Νταγ-Ματέν από το Κρασνοντάρ, και την Κριμαία, οι Ανατολικιώτες εξέφραζαν στο μεγαλύτερο μέρος το χορευτικό ποντιακό πολιτισμό.
Όταν κατέφθασαν το 1923 -24 και έχτισαν τα πρόχειρα καλύβια τους, άρχισαν να χορεύουν και να τραγουδούν τους αιώνιους χορούς τους σε κάθε ευκαιρία και σε κάθε στιγμή.
Πολλοί λυριτζήδες μέσα στα μπαγκάζια τους πήραν και την ορφική τους λύρα.
Και ήταν πολλοί. Κάθε χωριό είχε και τους δικούς του μουσουργούς. Από το Καρμούτ ο Σπυρίδης Σπύρος, από τα Λερία ο Ελευθεριάδης Δάμος και Παυλίδης Ανανίας. Από την Κρώμνη ο Παπαδόπουλος Χρήστος και Ο Μαυρίδης Πέτρος,
Από το Κεσκίν Ματέν ο Σαββαϊδης Σάββας, ο Γρηγοριάδης Θεολόγος και ο Πετρίδης Ιωάννης.
Ζουρνά έπαιζε ο Κατσίδης Χαρίτος και βιολί ο Παπαδόπουλος Γιάννης και ο Ξανθόπουλος Αντώνης.
Αυτοί οι μουσικοί της πρώτης γενιάς έπαιζαν τους ποντιακούς χορούς σε κάθε γιορτάσι και χόρευαν όλοι μαζί σ’ ένα πόδι και σ’ ένα ρυθμό. Βλέποντάς τους κανείς δεν ξεχώριζε από ποιο χωριό είναι. Χόρευαν όλοι τους ίδιους χορούς στο ίδιο βήμα και με τον ίδιο τρόπο.
Είχαν το ίδιο χορευτικό ύφος και ήθος. Στις αρχές της δεκαετίας του 1969 εμείς, η δεύτερη γενιά, αρχίσαμε να τους αντιγράφουμε. Δημιουργήσαμε το πρώτο συγκρότημα φορώντας τις αρχοντικές ζίπκες και αυτοί μας έβλεπαν και καμάρωναν.
Toν Δεκέμβριο του 1959 ήρθε στο Ανατολικό ο πόντιος Λαογράφος και συνγραφέας Χρήστος Σαμουηλίδης να πάρη συνέντευξη από τον σοφό γέροντα του Ανατολικού τον Παυλίδη Θόδωρο.
Αφου τον ρώτησε και τον Ξαναρώτησε ποιούς χορούς χορεύατε στα Λερία της Αργυρούπολης που γεννήθηκε το 1880, τον Απάντησε: όλοι οι χοροί που χορεύαμε ήταν ίδιοι: Το Ομάλ, το Τίκ, την Τρυγόνα, Το κοτσαγγέλ’ ,Το Κότσαρι, Το Λάζικον ( Σέρα).
Το 1969 είδαμε για πρώτη φορά τους Πόντιους φοιτητές ,τον Μιχάλη Καραβέλα, Ιωσηφίδη Λάζαρο, Καρυπίδη Σάββα, και Γιάννη Σπυρίδη , να χορεύουν τον πολεμικό χορό Πυρρίχιο –Σέρα, στο Δημοτικό σχολείο του Ανατολικού. Θεέ και κύριε τι ήταν αυτό που έβλεπαν τα παιδικά μας μάτια…!
Ποιοί ήταν αυτοί οι γίγαντες με τις απαστράπτουσες στολές τους, με τις ασημένιες αλυσίδες, τα φυσεκλίκια και τις αρματωσιές; Και όταν έσπασε ο Μιχάλης Καραβελάς τα χοντρά σανίδια της σκηνής πάνω στο τσάκισμα και το ντουμάνι σηκώθηκε σύννεφο, τότε πήραμε το βάπτισμα του πυρός γεννήθηκε μέσα μας η φλόγα της πατρίδας γίναμε με μιας Τραντέλενοι, Γαβράδες και Ξαντίνοι…! Τότε μπόλιασε η συνέχεα των γενεών και άνθισε το δέντρο της ρωμιοσύνης . Χορεύαμε πάντα μόνο ποντιακούς χορούς . Ποτέ δεν χορέψαμε χορούς αλλότριους και αλλοεθνείς, όπως χορεύουν σήμερα ανεύθυνα και αλόγιστα. Αυτούς τους χορούς δεν τους είδαμε πουθενά. Ήταν παντελώς άγνωστοι...!
Δεν μας μίλησε κανείς για την ύπαρξή τους, παρά το γεγονός, ότι συμμετείχαμε χορευτικά σ’ όλα τα πανηγύρια στη Μακεδονία και συνομιλούσαμε με πολλούς γέροντες.
Ακόμα και οι πόντιοι λυράρηδες, όπως ο Γώγος ,ο Κουγιουμτσίδης ,ο Αμαραντίδης ,ο Αποστολίκας, ο Βενιάμς ,) δεν γνώριζαν ούτε έναν , γιατί, αν γνώριζαν, από κάποιον θα ακούγαμε για την ύπαρξή τους.
Οι αδελφοί Σπυρίδη ( Κώστης, Γιώρτς, Σπύρος) χόρευαν τη Σέρα με τα χέρια τεντωμένα σαν σπαθιά και αμέσως μετά τα κατέβαζαν κάτω με μία κίνηση μαγευτική, κάνοντας το σπάσιμο με το σύνθημα: Έπαρ ‘το κά’.
Σήμερα εμείς, οι πρώτοι χορευτές πληροφορούμαστε ότι ο χορός Χαλάϊ ,όπως και ο χορός Τσουρτούγουζου, είναι ποντιακοί…! Και χορεύονται από τα ποντιακά συγκροτήματα.
Ρωτώντας όμως τους μετεντσήδες της πρώτης γενιάς, Αντώνη Ξανθόπουλο, Δημήτρη Δημητριάδη και Θανάση Παπαδόπουλο, πήραμε την απάντηση : ΄΄ Πούλι μ’, ατά έμαθαμ’ ατά ας σοι Τουρκάντας΄΄.
Κάπως έτσι χτίστηκε ο μύθος γύρω από τους ποντιακούς χορούς…
Η αλήθεια για την ταυτότητα των χορών μας βρίσκεται και στις εκατοντάδες φωτογραφίες, που διασώθηκαν από το 1924 μέχρι και το 1990. Δεν υπάρχει ούτε μία που να απεικονίζει κάποιο άλλο χορό πέραν των χορών που γνωρίζαμε μέχρι το 1990.
Και αυτό γιατί οι χοροί μας δεν είναι άγνωστοι ,δεν είναι κρυμμένοι ή χαμένοι , είναι ζωντανές βιωματικές, φυλετικές εκφράσεις του πολιτισμού μας . Αντίστοιχες όπως αυτές της μουσικής ,της γλώσσας και των εθίμων. Οι ποντιακοί χοροί και μόνον αυτοί και όχι οτιδήποτε χόρεψαν οι Πόντιοι στα όρια της οθωμανικής αυτοκρατορίας…! είναι στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και ανήκουν στον παγκόσμιο πολιτισμό. Όπως έχουν προσδιοριστεί οι ελληνικές διάλεκτοι, έτσι θα πρέπει να καταγραφούν και οι χοροί των ελλήνων. Αυτή την υποχρέωση έχουν τόσο οι ποντιακές οργανώσεις, όσο και το ελληνικό υπουργείο πολιτισμού. Να τους ταυτοποιήσει και να τους καταγράψει….!
Διαφορετικά θα εναρμονιστούν με τη μιλιταριστική άποψη των αντικρινών μας ΄΄ φίλων ΄΄, που διακηρύσσουν με μία αφαιρετική αφέλεια το δόγμα ότι: όσοι χοροί χορεύονται σήμερα στην Τουρκία είναι τουρκικοί…..!
Και αν αποδεχτούμε το δόγμα αυτό για τους χορούς ….Τότε γιατί να μην ισχυριστούμε αντίστοιχα και το δόγμα : ΄΄ όσες γλώσσες μίλησαν οι προγονοί μας στην πατρίδα είναι ποντιακές …!΄΄
ή και το συνεπαγόμενον όσους χορούς χορεύουν σήμερα οι Πόντιοι είναι ποντιακοί…..!
Δεκέμβρης 1969 Χορεύουν στο σχολείο του Ανατολικού οι: Ιωσηφίδης Λάζαρος, Σπυρίδης Γιάννης, Καρυπίδης Σάββας,τον αρχαίο Πυρρίχιο ...!
