Aρχική

"Ο Δρ. Αριστομένης Συγγελάκης θα είναι και πάλι στην Εορδαία, συμμετέχοντας και φέτος στις εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για το Ολοκαύτωμα των Πύργων. Μάλιστα, το Σάββατο 6.5.2017 το βράδυ στους Πύργους, αμέσως μετά τη λαμπαδηδρομία, θα συζητήσει με τους πολίτες για τις Γερμανικές Αποζημιώσεις. Ενόψει της εκ νέου παρουσίας του στην περιοχή μας δημοσιεύουμε ενδιαφέρον άρθρο του για το Ολοκαύτωμα της Ερμακιάς και συνολικά για τη Θυσία της Εορδαίας και τον αγώνα για Δικαιοσύνη και Αποζημίωση (το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Επίκαιρα").

Αριστομένης Ι. Συγγελάκης

Οδοντίατρος - Πολιτικός Επιστήμων, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών

Μέλος της Γραμματείας του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και της Ένωσης Θυμάτων Ολοκαυτώματος Δήμου Βιάννου.

aristomenis.syngelakis@gmail.com

Ερμακιά Εορδαίας: παράδειγμα Αγώνα και Θυσίας!

Το Ολοκαύτωμα, η ατιμωρησία των σφαγέων, η γερμανική αδιαλλαξία και ο Αγώνας για Δικαιοσύνη!

«Τα μέχρι τώρα ακόμη σκληρότερης μορφής αντίποινα, που εφαρμόστηκαν μετά από δολιοφθορές και ενέδρες, δεν σημείωσαν, παρά τη σκληρότητά τους, καμία αξιόλογη επιτυχία, καθώς από τη στιγμή που τα μέτρα μας έχουν σε κάθε περίπτωση παροδικό χαρακτήρα, σύντομα αναγκαζόμαστε να παραχωρήσουμε και πάλι στις συμμορίες τον έλεγχο στις πληγείσες περιοχές και στα χωριά. Από την άλλη πλευρά, τα υπερβολικής σκληρότητας αντίποινα, που εφαρμόστηκαν χωρίς προσεκτική εξέταση των πραγμάτων, προκάλεσαν μόνο πικρία, εξέλιξη που αξιοποιήθηκε δεόντως από τις συμμορίες. Ως αποδεικτικό στοιχείο (των παραπάνω θέσεων) μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός ότι ο πληθυσμός θα συνεχίσει σε μεγάλη έκταση να υποστηρίζει τις συμμορίες, ιδιαίτερα στον τομέα μεταβίβασης πληροφοριών» (Έκθεση Απριλίου – Μαΐου της  Γερμανικής Ομάδας Στρατού Ε, 25.5.1944)[1]

Στο παραπάνω απόσπασμα από απόρρητη γερμανική αναφορά αποκαλύπτεται το μεγαλείο των Ελλήνων και ο ατελέσφορος χαρακτήρας των εγκλημάτων του Γ’ Ράιχ: η ναζιστική θηριωδία δεν μπόρεσε να κάμψει τον ανυπότακτο χαρακτήρα και το αγωνιστικό τους φρόνημα. Αντίθετα, τους έστρεψε ακόμη περισσότερο στον αγώνα για την οριστική συντριβή του ναζισμού.

Η Ερμακιά Εορδαίας, ένα όμορφο χωριό με φιλόξενους κατοίκους ατενίζει με υπερηφάνεια τη γύρω περιοχή, ευρισκόμενη στους πρόποδες του Βερμίου σε υψόμετρο 1018. Έχει κάθε δικαίωμα άλλωστε, μια και έπραξε στο ακέραιο το καθήκον της, μετέχοντας με αυτοθυσία στους εθνικοαμυντικούς και εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες. Το 1940 οι πολίτες της Ερμακιάς έσπευσαν να υπερασπιστούν τα πάτρια εδάφη από την επίθεση των φασιστών του Μουσολίνι. Τα άψυχα σώματα κάποιων εξ αυτών έμειναν για πάντα στα αφιλόξενα βουνά της Αλβανίας. Αρκετοί επέστρεψαν για να βρουν μαρτυρικό θάνατο την περίοδο της Κατοχής. Μεταξύ τους και ένας ανάπηρος από το Αλβανικό Μέτωπο, που δολοφονήθηκε από τον διαβόητο ναζιστή και συνεργάτη των Γερμανών Γεώργιο Πούλο! Συνολικά εξήντα τέσσερις πολίτες δολοφονήθηκαν από τις ναζιστικές επιδρομές την Άνοιξη του 1944. Από τις τετρακόσιες οικίες του χωριού σώθηκαν μόλις τέσσερις από την καταστροφή.

Η Ερμακιά ολοκαυτώθηκε δεχόμενη το μένος των Γερμανών για το γεγονός ότι στα βουνά της περιοχής δέσποζε η Εθνική μας Αντίσταση (ο ΕΛΑΣ), που κατάφερνε συχνά – πυκνά πλήγματα στους Γερμανούς. Δεν ήταν οι πρώτη φορά που οι «ανώτεροι» στρατιώτες και αξιωματικοί του Γ’ Ράιχ τα έβρισκαν σκούρα με τους αντάρτες και ξεσπούσαν εκ του ασφαλούς στους αμάχους, ή, πιο σωστά, χρησιμοποιούσαν την παρουσία των ανταρτών στην ευρύτερη περιοχή, για να αιματοκυλίσουν και να τρομοκρατήσουν την Εορδαία, όπως είχαν κάνει ήδη από τις αρχές της Κατοχής στα Κερδύλλια και στο γειτονικό Μεσόβουνο και στη συνέχεια σε μεγάλο αριθμό Ολοκαυτωμάτων με πιο χαρακτηριστικές, ίσως, έως τότε τις σφαγές στο Κομμένο, στα χωριά της Βιάννου και στην επαρχία Καλαβρύτων.

Το χρονικό του Ολοκαυτώματος της Ερμακιάς

Ας εστιάσουμε όμως στα ιστορικά γεγονότα: στις αρχές του 1944 το Γ΄ Ράιχ έχει δεχθεί ήδη ισχυρότατα πλήγματα: η Ιταλία έχει συνθηκολογήσει με τους Συμμάχους, ο Ρόμμελ ηττάται στη Βόρεια Αφρική και ο Κόκκινος Στρατός μετά την εποποιία του Στάλινγκραντ προχωρά από νίκη σε νίκη. Οι Η.Π.Α. έχουν επικρατήσει οριστικά στη Μάχη του Ειρηνικού. Ο  Άξονας ηττάται παντού. Όλα μαρτυρούν ότι η αντίστροφη μέτρηση για την συντριβή του έχει αρχίσει. Ταυτόχρονα όμως αρχίζει και η χορεία φοβερών Ολοκαυτωμάτων στην Ελλάδα: Κλεισούρα, Πύργοι και Μεσόβουνο, Δίστομο και πολλά ακόμη.

Τι ήταν όμως αυτό που αντί να κάνει τους ναζί πιο προσεκτικούς και εγκρατείς μπροστά στην επερχόμενη ήττα και την επικείμενη τιμωρία, αντίθετα απελευθέρωσε τα πιο άγρια ανθρώπινα ένστικτα οργανώνοντάς τα με τη σαδιστική αρτιότητα του χιτλερισμού στην καταστροφή και τον όλεθρο;  Την εξήγηση τη δίνει ο Πήτερ Βάις στο θεατρικό του έργο «Η ανάκριση»: αποκτηνώθηκαν περαιτέρω καθώς συνειδητοποιούσαν ότι οι ιδέες τους ηττήθηκαν!

Ας επανέλθουμε όμως στα γεγονότα που οδήγησαν στο Ολοκαύτωμα της Ερμακιάς: στις 6 Μαρτίου 1944 ξεκινά η επιχείρηση «Κούκος» στο Βέρμιο και η Ερμακιά είναι ο πρώτος στόχος της. Θεωρητικά ο στόχος της Ομάδας Μάχης Εμπερλάιν και του Τάγματος του Πούλου και άλλων μικρότερων δωσιλογικών ομάδων ήταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, που δεν είχαν αφήσει σε χλωρό κλαρί τους Γερμανούς. Όμως τα γερμανικά σχέδια γρήγορα αναπροσαρμόζονται και στο στόχαστρο μπαίνουν πλέον οι άμαχοι. Το χωριό πυρπολείται στις 6, 8, 10, 18 και 28 Μαρτίου 1944 καθώς και στις 22 Απριλίου - την τελευταία φορά στο πλαίσιο της τρομερής εκκαθαριστικής επιχείρησης «Μαγιάτικη Καταιγίδα» που μετέτρεψε σε κρανίου τόπο τους Πύργους, το Μεσόβουνο, το Σέλι, το Άνω και Κάτω Γραμματικό (Γραμματίκοβο), τη Μεταμόρφωση (Δραζίλοβο), τον Άγιο Παύλο (Κουτσούφλιανη), το Ροδοχώρι (Μέγα Ρέμα), την Αγία Φωτεινή και τα άλλα χωριά της Εορδαίας.

Η Ερμακιά «ορμητήριο των συμμοριών» και «προπύργιο των Βουλγάρων»!

Θα έλεγε κανείς: ένα ακόμη μαρτυρικό χωριό της Ελλάδας με βαρύ φόρο αίματος στην περίοδο της γερμανικής κατοχής. Όμως η Ερμακιά έχει κι ένα ακόμη, μοναδικό ίσως, χαρακτηριστικό: τα 2/3 των κατοίκων της ξεριζώθηκαν, κυνηγημένοι από τις δολοφονικές ορδές των Γερμανών και των συνεργατών τους. Τριακόσιοι σαράντα επτά κάτοικοι της Ερμακιάς αναζήτησαν άσυλο στη Νάουσα και γράφτηκαν στα δημοτολόγιά της, και πολλοί ακόμη σε άλλες περιοχές της χώρας αλλά, αλίμονο, και εκτός Ελλάδας. Όμως, οκτακόσιοι πενήντα και πλέον Ερμακιώτες δεν μπόρεσαν να γυρίσουν ποτέ στην Ελλάδα γιατί εν τω μεταξύ τους είχε αφαιρεθεί η ιθαγένεια! Έτσι ίσως εξηγείται γιατί η Ερμακιά χαρακτηρίστηκε «ορμητήριο των συμμοριών» και «προπύργιο των Βουλγάρων» από τους Γερμανούς και τους θλιβερούς συνεργάτες τους. Μια χυδαία και ανιστόρητη προπαγάνδα, προκειμένου να «νομιμοποιηθεί» η τρομοκρατική επιχείρηση «Κούκος», που ως στόχο είχε να σβηστεί το χωριό από τον χάρτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως αποτέλεσμα της σφαγής και του ξεριζώματος που την ακολούθησε το χωριό από 1735 κατοίκους το 1940, έφτασε να αριθμεί μόλις 592 το 1951![2]  

Κανείς δεν δικάστηκε για το φοβερό έγκλημα!

Ανακρίσεις για τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στην Εορδαία ανέλαβε η Εισαγγελία του Κόμπλενζ και η Εισαγγελία του Μονάχου κατόπιν αποστολής των φακέλων των υπόπτων για τα στυγερά εγκλήματα από το ελληνικό γραφείο εγκλημάτων πολέμου. Κανείς όμως από τους υπεύθυνους των ειδεχθών αυτών εγκλημάτων δεν παραπέμφθηκε σε δίκη! Είναι χαρακτηριστικό ότι ο διοικητής του 2^ου τάγματος SS Βέρνερ Χάινριχ Σλέτελ κατέθεσε ότι δεν είχε μεταβεί ποτέ στην Ερμακιά αμφισβητώντας ακόμη και την πυρπόληση του χωριού! Ο ίδιος, μάλιστα, αμφισβήτησε την ύπαρξη ακόμη και της διαταγής για την επιχείρηση «Μαγιάτικη Καταιγίδα», που βύθισε στο πένθος όλη την Εορδαία με εκατοντάδες θυμάτων! Την ίδια, περίπου, στάση τήρησαν: ο αντισυνταγματάρχης Καρλ Σύμερς, διοικητής του 7^ου τεθωρακισμένου συντάγματος της αστυνομίας γρεναδιέρων των SS, που ευθύνεται για τα Ολοκαυτώματα της Ερμακιάς και Πύργων Εορδαίας, Κλεισούρας Καστοριάς και Διστόμου, ο συνταγματάρχης Ρίττερ Φον Εμπερλάιν, επικεφαλής των γερμανικών τμημάτων της επιχείρησης του Βερμίου, ο Κουρτ Ρίκερτ, διοικητής του 1^ου τάγματος του 7^ου συντάγματος των SS και ο Κουρτ Σβάρτινγκ, υφιστάμενος του Ρίκερτ. Ακόμη κι ο Άλφρεντ Μάττινγκ, Φρούραρχος Κοζάνης, δήλωσε άγνοια τόσο για τις επιχειρήσεις στην Ερμακιά όσο και στους Πύργους και τα υπόλοιπα χωριά!..[3] Είναι προφανές ότι το δικαστικό σύστημα της μεταπολεμικής Γερμανίας δεν είχε τη βούληση να προχωρήσει στην τιμωρία των υπευθύνων των εγκλημάτων. Οι σφαγείς δεν δικάστηκαν! Τα θύματα δεν αποζημιώθηκαν! Δικαιοσύνη δεν αποδόθηκε!

Όμως και στην Ελλάδα που σπαρασσόταν από τον Εμφύλιο τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα: το Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων Κοζάνης απάλλαξε τον Παντελή Κυριακόπουλο, που με την ομάδα του συμμετείχε στις γερμανικές επιχειρήσεις εναντίον της Ερμακιάς, διότι τα εγκλήματα που διέπραξε χαρακτηρίστηκαν ως «αντισυμμοριακός αγώνας»! [4]

Αμείλικτα τα ερωτήματα προς τη γερμανική κυβέρνηση

Η παρουσία στην τελετή εκπροσώπου του γερμανικού κράτους με βάζει στον πειρασμό να απευθύνω μερικά εύλογα ερωτήματα: έχει αναρωτηθεί, με το χέρι στην καρδιά, η πολιτική ηγεσία της δημοκρατικής Γερμανίας τι θα είχε συμβεί αν δεν είχε ευοδωθεί ο αγώνας απέναντι στον Χίτλερ και τον ναζισμό, έναν αγώνα για τον οποίο θυσιάστηκαν ο ελληνικός λαός και οι λαοί της Ευρώπης[5]; Σε τι κατάσταση, άραγε, θα βρισκόταν σήμερα η γερμανική οικονομία αν δεν είχε προηγηθεί η Συνθήκη του Λονδίνου του 1953, την οποία γενναιόψυχα υπέγραψε η καθημαγμένη από την Κατοχή Ελλάδα και συνέβαλε τα μέγιστα στην ανοικοδόμηση της Γερμανίας και την επούλωση των πληγών της; Και πώς μπορεί να χαρακτηρισθεί η συμπεριφορά της δημοκρατικής Γερμανίας που ξέχασε την υπογραφή της στη Συνθήκη του Λονδίνου και από την επανένωσή της το 1990 έως σήμερα μετέρχεται συνεχώς νομικά και πολιτικά τερτίπια για να αποφύγει την καταβολή των γερμανικών αποζημιώσεων και επανορθώσεων; Ή πώς μπορεί να συγχωρηθεί η προσπάθεια του γερμανικού μεταπολεμικού κράτους να μην προσαχθούν σε δίκη οι υπαίτιοι των εγκλημάτων ή, ακόμη, να αποφυλακισθούν οι ήδη καταδικασθέντες, όπως στην περίπτωση Μέρτεν;

Αλλά και σήμερα, πώς είναι δυνατόν η γερμανική κυβέρνηση να έχει το θράσος να επιχειρεί με τα «τριάκοντα αργύρια» των κάθε λογής ιδρυμάτων να ξαναγράψει την Ιστορία και να παρασύρει τη νεολαία μας σε μια ψευδεπίγραφη προσπάθεια «συμφιλίωσης», που δεν είναι παρά υποταγή στο γερμανικό imperium; Ας γίνει κατανοητό: η Μαύρη Βίβλος της Κατοχής δεν μπορεί να κλείσει, συμφιλίωση δεν μπορεί να επέλθει χωρίς την απόδοση Δικαιοσύνης. Η αληθινή φιλία των λαών δεν μπορεί παρά να έχει ως θεμέλια την ειλικρίνεια, την αμοιβαιότητα και την αλληλεγγύη. Όσο οι σφαγείς της Ερμακιάς και των άλλων φοβερών ναζιστικών εγκλημάτων δεν έχουν δικαστεί και τα θύματά τους δεν έχουν αποζημιωθεί δεν μπορεί να επέλθει η κάθαρση στην ανείπωτη τραγωδία της Κατοχής!

Η ιστορική ευθύνη της ελληνικής κυβέρνησης

Έχουμε ιερή υποχρέωση απέναντι στη Θυσία της Ερμακιάς να προχωρήσει τάχιστα η διαδικασία της επίσημης αναγνώρισής της σε μαρτυρικό χωριό, που ουσιαστικά άρχισε με την ομόφωνη απόφαση του δήμου Εορδαίας το 2016, λαμβάνοντας υπόψη το βαρύ φόρο αίματος, την ολοσχερή καταστροφή αλλά και τον ξεριζωμό και την αφαίρεση της ιθαγένειας οκτακοσίων πενήντα κατοίκων της. Για να κλείσουν επιτέλους οι πληγές του Εμφυλίου και να αποδοθεί Δικαιοσύνη. Έχουμε υποχρέωση απέναντι στα θύματα της γερμανικής κατοχής σε όλη την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό στο σύνολό του, που αντιστάθηκε με αυτοθυσία στους κατακτητές και μάτωσε όσο λίγοι, να αγωνιστούμε ανυποχώρητα και αταλάντευτα για την απόδοση των γερμανικών οφειλών.

Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει, επιτέλους, να υπερβεί την αμφιθυμία και το δισταγμό της απέναντι στη γερμανική ισχύ: όπως έχει αποδειχθεί διαχρονικά η ανοχή και η αναβλητικότητα εκλαμβάνεται ως αδυναμία, ο δισταγμός ως φόβος.  Η ρηματική διακοίνωση, η εκτέλεση των αμετάκλητων αποφάσεων της Ελληνικής Δικαιοσύνης για τα θύματα του Διστόμου, του Αιγίου και της Κρήτης, η αξιοποίηση του πορίσματος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Διεκδίκησης, η επαναλειτουργία του ελληνικού γραφείου εγκλημάτων πολέμου, η περαιτέρω διεθνοποίηση του ζητήματος με τη συμβολή και του απόδημου ελληνισμού αποτελούν αυτονόητα και πολύτιμα εργαλεία που θα ξεκλειδώσουν τη γερμανική αδιαλλαξία. Η εισαγωγή δε στην εκπαίδευση της πραγματικής ιστορίας της Κατοχής και της Αντίστασης αποτελεί εγγύηση ότι η νέα γενιά θα παίξει ενεργό ρόλο στη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών αλλά και της εθνικής μας ανεξαρτησίας.

Η παρουσία, τέλος, στην τελετή μνήμης στην Ερμακιά μιας ομάδας Γερμανών ιστορικών - αντιφασιστών, προσηλωμένης στο κυνήγι των εγκληματιών πολέμου, στην τεκμηρίωση των εγκλημάτων τους και στον κοινό μας αγώνα για καταβολή των γερμανικών οφειλών στην Ελλάδα, αλλά και η μαχητική δράση κι άλλων συλλογικοτήτων στη Γερμανία, αποτελεί, ηθικά και πολιτικά, έναν επιπλέον λόγο να μην υποχωρήσουμε μέχρι να δικαιωθούμε! Διότι, τελικά, η δικαίωση του αγώνα μας, θα είναι και ένα ισχυρό διάβημα υπέρ της δημοκρατίας και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών!

Μια οφειλόμενη σημείωση

Είχα την τιμή να είμαι ομιλητής στη φετινή τελετή μνήμης στην Ερμακιά (2.4.2017). Με την παρουσία πολύ κόσμου και των Αρχών του τόπου και με τον προσήκοντα σεβασμό και  ενότητα τιμήσαμε τους 64 εν ψυχρώ δολοφονηθέντες από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής και οι κάτοικοι, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, στηρίζουν και στρατεύονται στον αγώνα του Εθνικού Συμβουλίου για τις γερμανικές οφειλές. Είμαι ευγνώμων για την εγκάρδια υποδοχή και την ζεστή υποδοχή που μου επιφυλάχθηκε από  τους κατοίκους της. Ευχαριστώ τον Δήμαρχο Εορδαίας Σάββα Ζαμανίδη, τον Πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Ερμακιάς Δημήτρη Καρατέρπο και, ιδίως, τον Πρόεδρο της μαρτυρικής Κοινότητας Δημήτρη Σακελλάρη. Ενώνω τη φωνή μου με τη φωνή των κατοίκων που αγωνίζονται για την επίσημη αναγνώριση της Ερμακιάς ως μαρτυρικής κοινότητας. Πρόκειται για μία ιστορικά και ηθικά επιβεβλημένη πράξη – μία πράξη δικαιοσύνης!

        

            

---